Xe đạp tuột xích hay xẹp lốp trên đường đi học thì việc đầu tiên là dắt xe lên vỉa hè hoặc sát lề, đứng ở chỗ an toàn, rồi mới cúi xuống xem xe. Tuột xích thì thường tự lắp lại được trong vài phút; xẹp lốp thì dắt tới tiệm sửa xe gần nhất, đừng cố đạp tiếp. Nếu có thể bị muộn học, gọi hoặc nhắn cho bố mẹ ngay để người lớn báo giúp với thầy cô.
Bình tĩnh: chuyện này ai đi xe đạp cũng gặp
Gần như bạn nào đạp xe đi học vài năm cũng từng một lần đứng bên đường với cái xích tuột hay cái lốp bẹp dí. Không phải lỗi của bạn, cũng không phải chuyện xấu hổ. Điều quan trọng là xử lý sao cho an toàn, không bị đi muộn quá lâu, và bố mẹ biết mình đang ở đâu.
Hai lỗi hay gặp nhất là tuột xích (bàn đạp quay mà bánh không chạy, nghe tiếng lạch cạch, xích rơi khỏi đĩa) và xẹp lốp (xe nặng, nảy, nghe tiếng vành cạ xuống đường). Thỉnh thoảng có đứt xích hoặc tuột phanh — hai cái này không tự sửa ven đường được.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Dừng ngay giữa đường để ngồi sửa | Xe máy, ô tô phải tránh, rất nguy hiểm, nhất là giờ đông | Không nên. Dắt lên vỉa hè hoặc sát lề trước |
| Cố đạp tiếp trên lốp xẹp cho kịp giờ | Vành xe méo, săm rách thêm, xe lạng dễ ngã | Không nên. Dắt tới tiệm sửa xe |
| Bỏ xe bên đường, nhờ người lạ chở tới trường | Có thể mất xe; đi xe người lạ không an toàn | Không nên. Gửi xe ở tiệm sửa xe hoặc nhờ bạn cùng lớp, bố mẹ |
| Không báo ai, lặng lẽ đến lớp muộn | Thầy cô không biết lý do, bố mẹ không biết con đang ở đâu | Không nên. Nhắn bố mẹ ngay, tới lớp thì xin lỗi và nói lý do |
| Dắt xe vào lề, thử lắp xích, nhắn bố mẹ, tới tiệm nếu cần | Muộn một chút nhưng an toàn, mọi người đều biết chuyện | Nên |
Khi xe bị tuột xích
Xe đạp đi học phần lớn là xe một tốc độ, tuột xích thường chỉ là xích rơi khỏi đĩa trước (cái bánh răng to ở chỗ bàn đạp). Lắp lại khá dễ nếu làm đúng thứ tự:
- Dắt xe vào lề, dựng chân chống. Không có chân chống thì dựa xe vào tường hoặc gốc cây, hoặc đặt nằm nghiêng sang bên trái (bên không có xích).
- Nhìn xem xích tuột ở đâu. Thường xích vẫn nằm trên líp (bánh răng nhỏ ở bánh sau), chỉ rơi khỏi đĩa trước.
- Vắt xích lên vài răng phía trên của đĩa trước. Dùng một que nhỏ, lá cây to hoặc tờ giấy lót tay để đỡ dính dầu.
- Quay bàn đạp từ từ theo chiều đạp tới (nếu xe đang dựng, nâng bánh sau lên), xích sẽ tự ăn dần vào các răng còn lại.
- Thử đạp chậm vài vòng trên vỉa hè. Nếu xích lại tuột ngay, có thể xích bị chùng — đó là việc của tiệm sửa xe.
Xe có bộ đề (nhiều số) thì hay bị kẹt xích giữa các bánh răng. Nếu thử nhẹ một lần không được, đừng cố vặn mạnh — dắt tới tiệm. Xích đứt hẳn thì cũng dắt tới tiệm, đừng tìm cách nối tạm.
Tay dính dầu: lau bằng giấy, khăn ướt nếu có, rồi rửa ở nhà vệ sinh trường. Đừng chùi vào áo đồng phục — vết dầu khó giặt.
Khi xe bị xẹp lốp
- Xuống xe, dắt vào lề. Không đạp tiếp.
- Bóp thử lốp. Nếu lốp chỉ hơi mềm, có thể chỉ là non hơi, bơm lại là đi được. Nếu bẹp hẳn, nhiều khả năng bị thủng.
- Tìm tiệm sửa xe gần nhất. Trên đường tới trường thường có tiệm bơm vá ven đường; hỏi người bán hàng nếu không biết.
- Nhờ bơm thử trước. Bơm xong mà lốp giữ hơi thì đi tiếp được. Xẹp lại nhanh thì phải vá.
- Nếu sắp tới giờ vào lớp và việc vá mất thời gian, có thể gửi xe ở tiệm, đi bộ tới trường (nếu gần) hoặc nhờ bố mẹ đón, chiều quay lại lấy.
Câu nói mẫu
- Nhắn bố mẹ: "Mẹ ơi, xe con bị xẹp lốp ở gần chợ, con đang dắt tới tiệm sửa xe đầu ngõ. Chắc con đến lớp muộn khoảng 15 phút. Mẹ báo cô giúp con được không ạ?"
- Nói với chú sửa xe: "Chú ơi, chú bơm giúp cháu cái bánh sau với ạ. Nếu bị thủng thì vá hết bao nhiêu hả chú?"
- Gửi xe lại: "Chú ơi, cháu sắp vào học, cháu gửi xe ở đây chú vá giúp, chiều tan học cháu qua lấy và trả tiền được không ạ?"
- Tới lớp muộn: "Em chào cô ạ. Em xin lỗi cô, xe em bị tuột xích trên đường nên em đến muộn. Em xin phép vào lớp ạ."
Nói ngắn, nói thật, không cần kể dài. Thầy cô thường thông cảm khi lý do rõ ràng và mình báo sớm.
An toàn khi bị kẹt ngoài đường
- Luôn đứng trên vỉa hè hoặc sát lề, không đứng giữa đường để nhìn xe.
- Không nhờ người lạ chở, kể cả khi người đó tốt bụng. Nếu cần, nhờ bạn cùng lớp đi ngang qua, hoặc gọi bố mẹ, ông bà.
- Không đi vào ngõ vắng theo lời người lạ chỉ "có tiệm sửa xe trong kia". Hỏi thêm một người khác, hoặc tra bản đồ.
- Nếu có ai làm mình sợ, bám theo hay nói những điều khó chịu: đi vào cửa hàng có người lớn, gọi bố mẹ. Thấy nguy hiểm thì gọi 113. Bị bắt nạt, đe doạ thì nói với người lớn tin cậy và có thể gọi 111, tổng đài bảo vệ trẻ em, miễn phí.
- Nếu bị ngã và đau: ngồi vào lề, nhờ người lớn gần đó giúp gọi bố mẹ. Đau nhiều, chảy máu nhiều, đập đầu, chóng mặt thì nhờ người gọi 115.
Đôi lời cho phụ huynh
Con tự đạp xe đi học là một bước lớn. Vài việc nhỏ giúp con tự tin hơn khi xe trục trặc:
- Tập với con một lần ở nhà cách lắp lại xích tuột. Năm phút, nhưng con sẽ không hoảng khi gặp thật.
- Cùng con đi lại tuyến đường đến trường, chỉ cho con những tiệm sửa xe, cửa hàng quen, nhà người thân dọc đường — đó là những "trạm" con có thể ghé.
- Để sẵn trong cặp một ít tiền lẻ, vài tờ giấy, khăn ướt. Nếu con có điện thoại hoặc đồng hồ gọi được, lưu số bố mẹ ở chỗ dễ bấm.
- Hẹn với con một "câu báo": hễ xe hỏng là nhắn ngay, không cần sợ bị mắng. Trẻ hay giấu chuyện vì sợ bị trách, mà việc người lớn cần nhất là biết con đang ở đâu.
- Báo giáo viên chủ nhiệm khi con muộn vì sự cố, để con không bị khó xử khi vào lớp.
Phòng trước cho lần sau
- Bơm lốp mỗi tuần một lần, ấn tay thấy chắc, không lún. Lốp non dễ thủng hơn nhiều.
- Nhìn gai lốp: mòn nhẵn, có vết nứt thì nhờ bố mẹ đưa đi thay.
- Để ý xích: xích chùng, kêu lạch cạch, han gỉ thì nhờ tiệm căng và tra dầu. Xích được chăm thì ít tuột.
- Không đạp vội qua ổ gà, mép vỉa hè cao — xích hay tuột đúng lúc xe bị dằn mạnh.
- Đi sớm hơn năm, mười phút: có sự cố vẫn kịp giờ vào lớp.
- Nhớ hai tiệm sửa xe trên đường đi học, một ở gần nhà, một ở gần trường.
- Khoá xe cẩn thận khi gửi ở tiệm hay ở trường, nhớ chỗ mình để.
Câu hỏi thường gặp
Xe đạp tuột xích tự lắp lại thế nào?
Dắt xe vào lề, vắt xích lên vài răng phía trên của đĩa trước, rồi quay bàn đạp từ từ theo chiều đạp tới để xích tự ăn vào các răng còn lại. Lót tay bằng giấy hoặc lá cây cho đỡ dính dầu. Nếu xích cứ tuột lại ngay hoặc bị kẹt ở xe có bộ đề, dắt tới tiệm sửa xe.
Xe đạp xẹp lốp có đạp tiếp được không?
Không nên. Đạp trên lốp xẹp làm vành xe dễ méo, săm rách thêm và xe dễ lạng ngã. Hãy dắt xe tới tiệm gần nhất, nhờ bơm thử; nếu lốp không giữ hơi thì phải vá.
Đi học muộn vì hỏng xe thì nói với thầy cô thế nào?
Chào thầy cô, xin lỗi và nói ngắn gọn lý do thật, ví dụ "Em xin lỗi cô, xe em bị xẹp lốp trên đường nên em đến muộn". Tốt nhất là nhắn bố mẹ báo trước với giáo viên chủ nhiệm. Báo sớm và nói thật thì thầy cô thường thông cảm.
Học sinh bị hỏng xe giữa đường có nên nhờ người lạ chở?
Không nên. Hãy gọi bố mẹ, người thân hoặc nhờ bạn cùng lớp, và có thể gửi xe ở tiệm sửa xe. Nếu gặp người làm mình sợ, đi vào cửa hàng đông người, gọi bố mẹ, nguy hiểm thì gọi 113.
Bao lâu nên bơm và kiểm tra xe đạp một lần?
Nên bơm lốp và ấn thử mỗi tuần một lần, nhìn qua gai lốp và xích. Xích chùng, kêu to, han gỉ thì nhờ tiệm căng và tra dầu. Lốp mòn nhẵn hoặc có vết nứt thì nên thay.