Trẻ nhỏ quấy khóc trên máy bay hay xe khách đường dài thì việc đầu tiên là tìm nguyên nhân gần nhất: tai ù khi máy bay lên xuống, đói, khát, buồn ngủ, nóng, lạnh, tã ướt hay say xe. Bế con lên, giữ giọng nói chậm và nhỏ, cho con bú, uống nước hoặc ngậm núm vú lúc máy bay cất và hạ cánh. Những người ngồi quanh thường thông cảm hơn bạn nghĩ, nhất là khi họ thấy bạn đang cố dỗ con.
Vì sao trẻ hay khóc khi đi máy bay, xe đường dài
Đi xa là chuỗi thay đổi liên tục với một đứa trẻ: chỗ lạ, tiếng ồn, ngồi lâu một chỗ, giờ ăn giờ ngủ bị xáo trộn. Mấy nguyên nhân hay gặp:
| Nguyên nhân | Dấu hiệu thường thấy | Việc nên thử |
|---|---|---|
| Tai ù do thay đổi áp suất | Khóc dữ lúc máy bay cất cánh, đặc biệt lúc hạ độ cao; trẻ dụi tai | Cho bú, uống nước, ngậm núm vú; trẻ lớn hơn có thể nhai, nuốt, ngáp |
| Đói, khát | Mút tay, quấy dần lên | Cho ăn uống đúng giờ quen, mang sẵn đồ ăn nhẹ |
| Buồn ngủ nhưng không ngủ được | Dụi mắt, ngáp, cáu | Giảm ánh sáng, đắp khăn quen, bế ru |
| Nóng, lạnh | Mồ hôi lưng hoặc tay chân lạnh | Thêm bớt lớp áo; máy bay và xe khách thường lạnh |
| Chán vì ngồi lâu | Vặn vẹo, đòi xuống | Đồ chơi nhỏ mới, sách tranh, đổi hoạt động |
| Say xe | Tái mặt, ngáp nhiều, buồn nôn, nôn | Ngồi hàng ghế trước, nhìn ra xa, hé cửa thông gió nếu được |
Nếu trẻ khóc kèm sốt cao, nôn nhiều, lả đi, khó thở, co giật hoặc kéo tai liên tục kèm sốt, đó có thể không còn là chuyện quấy thường. Báo tiếp viên, phụ xe ngay; trên mặt đất thì gọi 115 hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Quát, doạ con cho nín | Trẻ sợ, khóc to hơn; người xung quanh khó chịu thêm vì cả tiếng quát | Không nên |
| Đưa điện thoại cho xem liên tục suốt chuyến | Yên được một lúc; dễ quấy dữ hơn khi bị lấy lại, hết pin đúng lúc cần | Dùng có giới hạn, như một trong nhiều cách, không phải cách duy nhất |
| Ngượng quá, xin lỗi liên tục mà không làm gì với con | Mình căng thẳng, con cảm nhận được và càng khó dỗ | Chưa đủ |
| Bình tĩnh tìm nguyên nhân, dỗ con, một lời ngắn với người ngồi cạnh | Phần lớn trẻ dịu đi sau vài phút; người xung quanh thông cảm hơn | Nên |
Các bước cụ thể khi con bắt đầu khóc
- Hít một hơi, hạ giọng. Giọng của bạn là thứ trẻ nghe rõ nhất. Nói chậm, nhỏ: "Mẹ đây, mẹ bế con nhé."
- Kiểm tra nhanh theo thứ tự: tai (lúc cất, hạ cánh) → đói khát → tã, quần áo ướt → nóng lạnh → buồn ngủ.
- Cho bú, uống nước, ngậm núm vú lúc máy bay lên hoặc xuống độ cao. Động tác nuốt giúp tai đỡ ù.
- Đổi tư thế, đổi hoạt động. Bế đứng, đung đưa nhẹ; lấy một đồ chơi nhỏ con chưa thấy; mở sách tranh; cùng con đếm ngón tay, hát nhỏ.
- Đứng dậy đi lại một chút nếu được phép. Trên máy bay, khi đèn thắt dây an toàn đã tắt, có thể bế con ra khu vực gần nhà vệ sinh một lúc. Trên xe khách, chỉ làm khi xe dừng ở trạm nghỉ.
- Một lời ngắn với người ngồi cạnh. Câu mẫu: "Em xin lỗi anh chị, bé đang ù tai nên khóc, em đang dỗ bé, chắc một lúc là bé nín ạ." Một câu là đủ, không cần xin lỗi liên tục.
- Nhờ tiếp viên, phụ xe khi cần. Câu mẫu với tiếp viên: "Chị cho em xin một cốc nước ấm pha sữa cho bé được không ạ?" Hoặc với phụ xe: "Anh ơi, bé nhà em say xe, anh cho em đổi lên hàng ghế trước được không, hoặc đến trạm dừng anh cho em xuống thở một chút ạ."
- Nếu trẻ khóc mãi không dứt, nhìn lại: con có sốt, nôn, đau ở đâu không. Có dấu hiệu nặng thì báo ngay tiếp viên, phụ xe để được hỗ trợ y tế.
Khi người xung quanh phàn nàn
Thường người ngồi gần sẽ thông cảm. Đôi khi có người khó chịu ra mặt hoặc nói nặng lời. Lúc đó:
- Đáp ngắn, bình tĩnh: "Dạ em hiểu, em đang cố dỗ bé ạ." Không cãi, không giải thích dài.
- Nếu có thể, hỏi tiếp viên, phụ xe xem có chỗ trống khác để đổi.
- Nếu có người lời lẽ quá đáng, nhờ tiếp viên, phụ xe can thiệp — đây là việc của họ, bạn không cần tự đôi co.
Ở phía ngược lại, nếu bạn là người ngồi cạnh một em bé đang khóc: một nụ cười, một câu "không sao đâu chị" giúp người bố mẹ bình tĩnh hơn, và em bé cũng nhờ thế mà nín nhanh hơn.
Xe khách đường dài: những điều khác máy bay
- Chọn ghế: hàng ghế phía trước thường ít xóc hơn, đỡ say hơn; tránh ngồi trên bánh xe sau cùng.
- Trạm dừng: hỏi phụ xe trước lộ trình dừng nghỉ, để biết lúc nào cho con đi vệ sinh, vận động.
- Say xe: cho con ăn nhẹ trước khi đi, không quá no, không quá đói; mang túi nôn, khăn ướt, quần áo thay. Thuốc chống say xe cho trẻ phải hỏi bác sĩ, dược sĩ trước về loại và liều theo tuổi — không tự dùng thuốc của người lớn cho trẻ.
- Xe giường nằm: giữ con ở phía trong, không để trẻ nằm sát lối đi; luôn có người lớn bên cạnh khi xe chạy.
- Trẻ cần ghế, đai phù hợp theo quy định về chở trẻ em trên xe ô tô — hỏi nhà xe trước khi đặt vé.
Một mình đưa con đi xa
Đi một mình với con nhỏ khó hơn nhiều vì không có ai đỡ tay. Vài việc giúp nhẹ gánh:
- Gọn tay: một ba lô đeo lưng cho đồ của con, một túi đeo chéo cho giấy tờ, điện thoại. Hai tay còn rảnh để bế con.
- Nhờ giúp không ngại: nhờ người ngồi cạnh xếp hộ hành lý lên khoang, nhờ tiếp viên giữ con một phút khi bạn đi vệ sinh nếu họ đồng ý. Câu mẫu: "Chị ơi, em đi một mình với bé, chị giúp em đưa túi này lên khoang được không ạ? Em cảm ơn chị."
- Hỏi ưu tiên: nhiều sân bay, nhà ga có lối ưu tiên cho người đi cùng trẻ nhỏ; hỏi nhân viên khi xếp hàng.
- Đừng cố làm mọi thứ hoàn hảo: con khóc một lúc, đồ rơi vãi một chút cũng không sao. Giữ bản thân đủ bình tĩnh là đủ.
Phòng trước cho lần sau
- Chọn giờ đi trùng giờ ngủ của con khi có thể: chuyến sáng sớm, chuyến đêm, giữa trưa.
- Túi đồ dành riêng cho con trong hành lý xách tay: tã, khăn ướt, một bộ quần áo thay, áo khoác mỏng, bình nước, đồ ăn nhẹ, sữa, khăn hay gấu bông quen.
- Vài đồ chơi nhỏ "mới" gói lại, mở dần trong chuyến đi — mỗi món một lúc.
- Kể trước cho con nghe về chuyến đi: sẽ ngồi máy bay, tai có thể hơi ù, phải thắt dây, đi bao lâu.
- Cho con vận động đủ trước giờ lên xe, lên máy bay.
- Nếu con đang ốm, nhất là viêm tai, nghẹt mũi, hỏi bác sĩ trước khi bay.
- Hai người lớn chia ca trông con nếu đi chung, để mỗi người có lúc nghỉ.
- Đặt ghế gần lối đi trên máy bay để dễ đứng dậy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ hay khóc khi máy bay cất và hạ cánh?
Áp suất thay đổi làm tai trẻ bị ù, khó chịu. Cho trẻ bú, uống nước hoặc ngậm núm vú lúc cất và hạ cánh giúp trẻ nuốt, tai đỡ ù hơn.
Trẻ bị say xe khách đường dài phải làm sao?
Cho trẻ ngồi hàng ghế trước, nhìn ra xa, ăn nhẹ trước khi đi, có thông gió. Thuốc chống say xe cho trẻ phải hỏi bác sĩ, dược sĩ về loại và liều theo tuổi.
Con khóc trên máy bay, người ngồi cạnh khó chịu thì nói gì?
Một câu ngắn là đủ: "Em xin lỗi, bé đang ù tai, em đang dỗ bé ạ." Không cần cãi hay giải thích dài; nếu có người quá lời, nhờ tiếp viên hỗ trợ.
Trẻ đang viêm tai có nên đi máy bay không?
Nên hỏi bác sĩ trước khi bay. Viêm tai, nghẹt mũi có thể làm trẻ đau tai nhiều hơn khi áp suất thay đổi.
Khi nào trẻ khóc trên chuyến đi là đáng lo?
Khi trẻ khóc kèm sốt cao, nôn nhiều, lả đi, khó thở, co giật. Báo ngay tiếp viên, phụ xe; trên mặt đất thì gọi 115 hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
