Bạn nhờ cho chép bài khi đang kiểm tra, việc đầu tiên là giữ bài của mình lại và lắc đầu nhẹ, không thì thầm qua lại, không đẩy bài sang. Trong phòng thi, im lặng tập trung làm bài của mình là cách từ chối gọn nhất. Chuyện còn lại, nói với bạn sau khi nộp bài, lúc cả hai đã bình tĩnh.
Vì sao tình huống này khó xử
Người nhờ thường là bạn thân, bạn cùng bàn, người hay giúp mình. Từ chối thì sợ bạn giận, sợ bị nói là "ích kỷ". Đồng ý thì lo bị thầy cô phát hiện. Trong vài giây căng thẳng giữa giờ kiểm tra, nhiều bạn chọn cách "cho xem một chút" chỉ vì ngại.
Điều nên biết: khi bị phát hiện, thường cả người chép lẫn người cho chép đều bị xử lý theo quy chế kiểm tra của trường và lớp. Mức xử lý cụ thể tuỳ quy định từng trường, từng kỳ thi, nhưng ở hầu hết nơi, người để bạn chép không được coi là vô can. Nói cách khác, giúp bạn chép là đặt bài của chính mình vào rủi ro.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Nghiêng bài cho bạn xem | Giám thị, thầy cô dễ nhận ra vì đầu hai bạn cùng quay một hướng; nếu bị bắt, cả hai cùng bị xử lý; bạn mất tập trung làm bài | Không nên |
| Thì thầm "không được đâu", cãi qua lại | Tiếng nói chuyện làm thầy cô chú ý, có thể bị nhắc cả hai vì nói chuyện trong giờ | Không nên. Lắc đầu là đủ |
| Giơ tay tố bạn ngay trong phòng | Bạn bị bất ngờ, mất mặt trước lớp; quan hệ sau đó thường rất căng | Chỉ khi bạn kia cứ làm phiền liên tục, mà nên xin thầy cô đổi chỗ thay vì tố |
| Che bài, lắc đầu, tiếp tục làm, nói chuyện sau giờ | Bạn có thể dỗi một lúc, nhưng bài của mình an toàn; nói chuyện sau dễ hiểu nhau hơn | Nên |
Các bước xử lý ngay trong giờ kiểm tra
- Kéo bài về gần mình, che bằng tay hoặc thước. Không cần làm lộ liễu, chỉ cần tự nhiên giữ bài trong tầm của mình.
- Lắc đầu nhẹ, không nói. Nếu bạn vẫn hỏi, có thể nói rất khẽ một câu duy nhất: "Không được đâu, làm bài đi." Rồi quay lại bài của mình.
- Không chuyền giấy, không cho mượn máy tính có ghi chú. Mọi thứ đi qua tay mình đều có thể bị coi là cùng tham gia.
- Bị làm phiền liên tục thì giơ tay xin thầy cô. Nói chung chung, không cần chỉ tên: "Thưa cô, em xin phép chuyển lên bàn trống phía trên được không ạ, em hơi khó tập trung." Thầy cô thường hiểu ngay.
- Làm xong thì úp bài hoặc nộp sớm nếu được phép. Không ngồi để bài mở rồi đi lại, ngó nghiêng.
Khi bị nhờ bằng giấy, bằng ám hiệu
Có bạn ném mẩu giấy hỏi đáp án, ra hiệu bằng ngón tay. Không nhặt giấy, không trả lời ám hiệu. Nếu mẩu giấy rơi trúng bàn mình, đừng mở ra đọc, cứ để yên hoặc gạt xuống. Nếu thầy cô hỏi, nói đúng sự thật: "Dạ tờ giấy này vừa rơi vào bàn em, em chưa mở ạ."
Khi thầy cô phát hiện và hỏi mình
Nói thật, ngắn, không đổ hết cho bạn, cũng không nhận thay: "Dạ bạn có hỏi em, nhưng em không cho xem ạ." Nếu bạn lỡ cho xem rồi, nhận là mình đã cho xem. Nói dối lúc này làm chuyện nặng thêm.
Nói chuyện với bạn sau giờ kiểm tra
Đây mới là phần giữ được tình bạn. Sau khi nộp bài, ra chơi hoặc tan học, gặp bạn nói riêng. Mục đích không phải giảng giải, mà là để bạn hiểu mình không ghét bạn.
Câu nói mẫu:
- "Lúc nãy mình không cho xem không phải vì mình không muốn giúp đâu. Mình sợ cả hai bị bắt thì mất bài luôn."
- "Bài nào cậu chưa hiểu, chiều nay mình giảng lại cho, đỡ hơn chép."
- "Lần sau trước hôm kiểm tra mình ôn chung nhé, cậu hỏi gì mình chỉ."
Lời đề nghị giúp ôn bài cho thấy bạn vẫn đứng về phía bạn mình, chỉ không đứng về phía việc chép bài. Phần lớn bạn bè sẽ hết giận sau vài hôm.
Khi bạn giận, nói xấu hay ép mình
Có trường hợp bạn kia giận lâu, rủ người khác tẩy chay, hoặc doạ "lần sau đừng hỏi bài tao". Hãy chia ra hai mức:
| Mức độ | Biểu hiện | Làm gì |
|---|---|---|
| Giận dỗi bình thường | Không nói chuyện vài hôm, đổi chỗ ngồi chơi | Để bạn nguôi; chào hỏi bình thường; mở lời giúp ôn bài lần tới |
| Nói xấu, rủ cả nhóm xa lánh | Nhóm bạn bỗng không cho mình chơi cùng, có lời đồn sai | Nói với giáo viên chủ nhiệm và bố mẹ; đừng tự đi cãi từng người |
| Doạ đánh, chặn đường, ép lần sau phải cho chép | Lời đe doạ, xô đẩy, chặn ở cổng trường | Nói ngay với giáo viên chủ nhiệm, bố mẹ; nếu bị đe doạ, bị bắt nạt có thể gọi Tổng đài 111 (miễn phí) |
Chuyện bị bắt nạt kéo dài là một chủ đề riêng, cần người lớn vào cuộc. Bạn không phải tự giải quyết một mình.
Khi bạn mình đang gặp khó thật
Có bạn nhờ chép không phải vì lười, mà vì đang thật sự đuối: nghỉ ốm cả tuần, nhà có chuyện, mất gốc môn đó từ lớp dưới. Không cho chép không có nghĩa là bỏ mặc. Bạn có thể giúp theo những cách không đặt ai vào rủi ro:
- Cho bạn mượn vở ghi những buổi bạn nghỉ, để bạn chép bài giảng, không phải bài kiểm tra.
- Giảng lại một dạng bài trong giờ ra chơi, chỉ cách làm rồi để bạn tự làm một bài tương tự.
- Gợi ý bạn nói với thầy cô bộ môn: "Thưa cô, em nghỉ mấy buổi nên phần này em chưa theo kịp, cô chỉ em nên ôn từ đâu ạ." Thầy cô thường sẵn lòng khi học sinh chủ động hỏi.
- Nếu bạn có vẻ buồn, mệt kéo dài, gợi ý bạn nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường nếu trường có.
Giúp theo kiểu này mất công hơn nghiêng bài cho xem, nhưng bạn mình được giúp thật, và lần kiểm tra sau bạn ấy tự làm được.
Phòng trước cho lần sau
- Nói trước với bạn thân, từ hôm chưa kiểm tra. "Mai kiểm tra mình không cho xem bài đâu nhé, tối nay cậu cần gì cứ hỏi mình." Nói trước nhẹ hơn nhiều so với từ chối giữa giờ.
- Rủ ôn chung trước hôm kiểm tra. Mười lăm phút giờ ra chơi giảng lại cho nhau thường giúp bạn mình hơn là cho chép.
- Chọn chỗ ngồi hợp lý nếu được phép. Khi thầy cô cho tự chọn chỗ, ngồi cạnh người cũng muốn làm bài nghiêm túc.
- Tự làm bài của mình cho chắc. Bạn càng tự tin bài mình, càng bình tĩnh từ chối được.
- Không mang ghi chú, tài liệu không được phép vào phòng. Để bạn không bị nhờ chuyền, cũng không bị nghi.
Đoạn ngắn cho phụ huynh
Nếu con kể bị bạn nhờ chép bài hoặc bị bạn giận vì không cho chép, hãy ghi nhận con trước: "Con giữ được bài là đúng." Sau đó giúp con nghĩ cách nói với bạn cho khéo, và gợi ý con rủ bạn ôn chung. Tránh dạy con "mặc kệ nó" hay "đi mách cô ngay", vì cả hai cách đều làm con khó xử ở lớp. Nếu con bị đe doạ, bị nhóm bạn cô lập kéo dài, hãy liên hệ giáo viên chủ nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
Bạn nhờ chép bài khi kiểm tra thì từ chối thế nào?
Kéo bài về gần mình, lắc đầu nhẹ và tiếp tục làm. Nếu cần nói, chỉ một câu rất khẽ "không được đâu, làm bài đi". Sau giờ hãy nói chuyện riêng với bạn và đề nghị giúp bạn ôn bài lần sau.
Cho bạn chép bài có bị phạt không?
Ở hầu hết trường, người để bạn chép cũng bị xử lý cùng người chép, theo quy chế kiểm tra, thi cử của trường và kỳ thi đó. Mức xử lý cụ thể tuỳ quy định từng nơi, nên cách an toàn nhất là không cho xem bài.
Bạn cứ hỏi bài liên tục trong giờ kiểm tra thì làm sao?
Giơ tay xin thầy cô cho đổi chỗ, nói chung chung là mình khó tập trung, không cần chỉ tên bạn. Thầy cô sẽ hiểu và sắp xếp lại.
Không cho bạn chép bài, bạn giận thì làm thế nào?
Gặp riêng bạn sau giờ, nói rõ mình không muốn cả hai bị xử lý và đề nghị giảng lại phần bạn chưa hiểu. Nếu bạn đe doạ hoặc rủ nhóm cô lập mình, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm và bố mẹ.
Nhặt được giấy bạn ném sang trong giờ kiểm tra thì làm gì?
Không mở ra đọc, không trả lời. Để yên hoặc gạt xuống. Nếu thầy cô hỏi, nói thật là tờ giấy rơi vào bàn và mình chưa đọc.
