Lỡ làm hỏng đồ của trường hay của bạn, việc đầu tiên là dừng tay, để món đồ nguyên chỗ, rồi tự nói ra ngay với chủ đồ hoặc thầy cô. Nếu có mảnh vỡ, dây điện, hoá chất, đừng tự dọn bằng tay mà báo người lớn. Tự nhận trước bao giờ cũng nhẹ hơn để người khác phát hiện ra.
Những chuyện hỏng đồ hay gặp ở trường
Chuyện này xảy ra với rất nhiều bạn, thường chỉ vì vội hoặc đùa hơi quá tay:
- Làm rơi, nứt màn hình máy tính cầm tay của bạn.
- Làm đổ mực, nước lên vở, sách của bạn cùng bàn.
- Ngồi đung đưa làm gãy chân ghế, bàn bị lung lay.
- Đá bóng trúng cửa kính, làm vỡ ô kính lớp học.
- Làm vỡ ống nghiệm, cốc thuỷ tinh trong phòng thí nghiệm.
- Làm hỏng chuột, bàn phím, tai nghe ở phòng tin học.
- Làm rách sách mượn của thư viện.
Hỏng đồ là sự cố, không phải tội. Điều người lớn để ý nhất là bạn xử lý tiếp theo ra sao.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Giấu đi, đặt lại chỗ cũ như chưa có gì | Người sau dùng phải đồ hỏng, có khi bị thương hoặc bị nghi oan; nếu lộ ra, chuyện nặng hơn nhiều | Không nên |
| Đổ cho bạn khác hoặc nói "nó tự hỏng" | Bạn khác bị oan; mất lòng tin của thầy cô và bạn bè | Không nên |
| Tự sửa vội (dán keo, dán băng dính) rồi trả | Món đồ có thể hỏng thêm, khó sửa đúng cách; chủ đồ thấy như bị giấu | Không nên tự sửa trước khi nói |
| Dừng lại, báo ngay, xin lỗi và hỏi cách đền bù | Đa số thầy cô, bạn bè chấp nhận; chuyện được xử lý đúng mực | Nên |
Các bước xử lý ngay lúc đó
- An toàn trước. Kính vỡ, thuỷ tinh vỡ, dây điện hở, hoá chất đổ: lùi ra, bảo các bạn tránh xa, báo thầy cô ngay. Không nhặt mảnh vỡ bằng tay không. Nếu có ai bị đứt tay chảy máu nhiều hay bị hoá chất bắn vào mắt, báo thầy cô để đưa xuống phòng y tế ngay; nặng thì người lớn gọi 115. Cách sơ cứu chi tiết có ở các bài sơ cứu riêng.
- Để món đồ nguyên chỗ nếu là đồ của trường, để thầy cô thấy tình trạng thật.
- Tự nói ra, đừng chờ bị hỏi. Nói với chủ đồ (nếu là của bạn) hoặc với thầy cô (nếu là của trường).
- Kể đúng chuyện đã xảy ra. Không thêm lý do vòng vo. Nếu do mình đùa nghịch, nhận là do đùa nghịch.
- Hỏi cách khắc phục. Đền, sửa, hay báo bố mẹ, để người có trách nhiệm quyết định.
- Kể với bố mẹ ngay hôm đó, trước khi thầy cô hoặc phụ huynh bạn kia gọi tới.
Câu nói mẫu
| Trường hợp | Câu nói mẫu |
|---|---|
| Làm hỏng đồ của bạn | "Mình xin lỗi, mình lỡ làm rơi máy tính của cậu, màn hình bị nứt rồi. Mình sẽ nói với bố mẹ để đền cho cậu. Cậu muốn mình sửa hay mua cái mới?" |
| Làm vỡ đồ của trường | "Thưa thầy, em đá bóng trúng cửa kính phòng 6A làm vỡ một ô. Em xin lỗi thầy. Em báo thầy để thầy cho người dọn, em không dám tự nhặt ạ." |
| Làm hỏng đồ ở phòng thí nghiệm | "Thưa cô, em làm vỡ ống nghiệm rồi ạ. Mảnh vỡ ở trên bàn số 3, em chưa đụng vào." |
| Làm rách sách thư viện | "Dạ em mượn quyển này về bị rách mấy trang. Em mang trả và xin hỏi cô em phải làm thế nào ạ." |
Chuyện đền bù: nói thế nào cho đúng mực
Đền bù là cách cho thấy mình có trách nhiệm, nhưng học sinh không cần tự quyết một mình. Vài nguyên tắc:
- Không tự hứa một số tiền lớn. Nói "mình sẽ nói với bố mẹ để đền" thay vì "mình trả cậu ngay" khi mình không có tiền.
- Đồ của trường: nhà trường có quy định riêng, có khi là sửa chữa, đền theo giá, có khi chỉ nhắc nhở nếu là sự cố khách quan. Bố mẹ sẽ trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường.
- Đồ của bạn: tốt nhất là bố mẹ hai bên nói chuyện với nhau, hoặc qua giáo viên chủ nhiệm. Đồ cũ thì có thể sửa, đền một khoản hợp lý; không nhất thiết phải mua mới y hệt.
- Nếu hai bạn cùng đùa rồi làm hỏng, nói rõ cả hai cùng có phần, nhờ thầy cô phân xử, không đẩy hết cho một người.
Mỗi trường có cách xử lý khác nhau, bài này không nêu mức đền cụ thể. Hỏi giáo viên chủ nhiệm là cách chắc chắn nhất.
Khi bạn mình không chịu nhận lời xin lỗi
Có bạn giận lâu, nhất là khi món đồ có ý nghĩa với bạn ấy (quà sinh nhật, đồ người thân tặng). Lúc đó, đừng ép bạn phải tha thứ ngay. Bạn đã làm đúng phần mình: nhận lỗi, đền bù. Có thể nói thêm một câu: "Mình biết cái đó quý với cậu. Mình thật sự xin lỗi. Khi nào cậu bớt giận mình nói chuyện tiếp nhé." Rồi để thời gian làm phần còn lại.
Nếu bạn kia đòi đền quá mức, doạ dẫm, hay kể sai sự việc với mọi người, nói với giáo viên chủ nhiệm và bố mẹ để người lớn xử lý. Bị doạ dẫm, ép buộc kéo dài, có thể gọi Tổng đài 111.
Khi thấy bạn khác làm hỏng mà không nhận
Có lúc bạn tận mắt thấy bạn khác làm gãy ghế, làm vỡ chậu cây, rồi lặng lẽ bỏ đi. Không nói thì lo người khác bị nghi; nói thì sợ bị coi là "mách lẻo". Một cách ở giữa:
- Nói riêng với bạn kia trước: "Cái ghế gãy rồi đấy, cậu báo cô đi, không thì bạn ngồi sau lại bị ngã." Cho bạn cơ hội tự nhận.
- Nếu đồ hỏng có thể làm người khác bị thương (ghế gãy chân, kính nứt), báo thầy cô ngay về tình trạng đồ, chưa cần nói ai làm.
- Nếu thầy cô hỏi thẳng, kể đúng những gì mình thấy, không thêm bớt.
Phòng trước cho lần sau
- Không đùa nghịch gần đồ dễ vỡ: cửa kính, tủ kính, bàn thí nghiệm, máy tính.
- Đá bóng, ném bóng đúng sân, xa cửa sổ, hành lang.
- Đọc kỹ nội quy phòng thí nghiệm, phòng tin học: hỏi trước khi dùng thiết bị lạ, cầm đồ thuỷ tinh bằng hai tay.
- Mượn đồ bạn thì cầm cẩn thận, trả ngay khi dùng xong, đừng để lâu trên bàn mình.
- Báo ngay khi thấy đồ của trường có dấu hiệu hỏng (ghế lung lay, ổ cắm lỏng), để không ai bị thương và mình không bị nghi là người làm hỏng.
Đoạn ngắn cho phụ huynh
Khi con kể làm hỏng đồ, hãy khen con đã nói thật trước, rồi mới bàn chuyện đền bù. Nếu con bị mắng nặng mỗi lần nhận lỗi, lần sau con sẽ chọn giấu. Chủ động gọi cho giáo viên chủ nhiệm hoặc phụ huynh bạn kia để bàn cách đền hợp lý, đừng để con tự xoay xở chuyện tiền bạc. Có thể cho con góp một phần nhỏ từ tiền tiết kiệm nếu con có, để con hiểu trách nhiệm, nhưng không nên biến chuyện này thành hình phạt nặng nề.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ làm hỏng đồ của bạn thì nói thế nào?
Nói ngay, xin lỗi rõ ràng và hỏi bạn muốn sửa hay đền. Ví dụ: "Mình xin lỗi, mình lỡ làm rơi máy tính của cậu. Mình sẽ nói với bố mẹ để đền." Không tự hứa số tiền mình không có.
Làm vỡ cửa kính lớp học có phải đền không?
Tuỳ quy định của từng trường và hoàn cảnh xảy ra. Việc của bạn là báo ngay thầy cô, không tự nhặt mảnh kính, rồi kể với bố mẹ. Nhà trường và gia đình sẽ trao đổi cách khắc phục.
Làm vỡ đồ thuỷ tinh trong phòng thí nghiệm phải làm gì?
Lùi ra, bảo các bạn tránh xa, báo thầy cô ngay và không nhặt mảnh vỡ bằng tay. Nếu có hoá chất đổ hoặc ai bị thương, để thầy cô xử lý và đưa xuống phòng y tế.
Có nên tự sửa đồ của bạn rồi mới trả không?
Không nên tự sửa trước khi nói. Sửa vội có thể làm hỏng thêm, và bạn kia sẽ thấy như bị giấu. Hãy nói thật trước, rồi cùng thống nhất cách sửa.
Bạn không chịu tha thứ dù đã đền thì làm sao?
Đừng ép bạn tha thứ ngay. Bạn đã nhận lỗi và đền bù là làm đúng phần mình. Cho bạn thời gian; nếu bạn đòi quá mức hay doạ dẫm thì nhờ giáo viên chủ nhiệm và bố mẹ.
