Mất điện lâu thì việc đầu tiên để giữ thực phẩm là đóng chặt cửa tủ lạnh, tủ đông và hạn chế mở tối đa. Theo hướng dẫn an toàn thực phẩm khi mất điện của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), tủ lạnh đóng kín giữ lạnh an toàn khoảng 4 giờ, tủ đông đầy khoảng 48 giờ, tủ đông đầy một nửa khoảng 24 giờ. Quá mốc đó, đồ dễ hỏng như thịt, cá, sữa, đồ ăn đã nấu phải được kiểm tra và loại bỏ nếu không còn lạnh.
Bài này dành cho trường hợp mất điện kéo dài nhiều giờ tới vài ngày, như sau bão, sự cố lưới điện, cắt điện theo lịch dài. Nguyên tắc chung: lạnh là an toàn, ấm lâu là rủi ro, và không chắc thì bỏ — một bữa ngộ độc đắt hơn nhiều so với hộp thức ăn.
Các mốc thời gian cần nhớ
| Ngăn | Giữ lạnh an toàn (cửa đóng kín) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngăn mát tủ lạnh | Khoảng 4 giờ | Sau đó đồ dễ hỏng nên chuyển sang thùng đá hoặc xử lý |
| Tủ đông đầy đồ | Khoảng 48 giờ | Đồ đông đặc giữ lạnh cho nhau; càng đầy càng lâu |
| Tủ đông đầy một nửa | Khoảng 24 giờ | Dồn đồ sát vào nhau giúp giữ lạnh tốt hơn |
| Đồ dễ hỏng để ở trên 4°C | Không quá 2 giờ | Quá mốc này nên bỏ, dù nhìn và ngửi vẫn bình thường |
Các mốc trên là hướng dẫn chung của cơ quan an toàn thực phẩm Hoa Kỳ, được nhiều nơi tham khảo. Khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, tủ cũ, gioăng cửa hở có thể làm thời gian ngắn hơn, nên coi đây là mốc tối đa, không phải mốc để yên tâm.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Mở tủ liên tục "xem còn lạnh không" | Mỗi lần mở, hơi lạnh thoát ra, thời gian giữ lạnh ngắn lại rõ rệt | Không nên |
| Ngửi thử, thấy không hôi là ăn | Nhiều loại vi khuẩn gây ngộ độc không làm thay đổi mùi vị thức ăn | Không nên |
| Bỏ hết mọi thứ ngay khi mất điện | Phí phạm; nhiều thứ vẫn an toàn nếu xử lý đúng | Không cần |
| Đóng tủ, ghi giờ mất điện, chuẩn bị thùng đá, ưu tiên ăn đồ dễ hỏng trước | Giữ được phần lớn thực phẩm, biết rõ thứ gì cần bỏ | Nên |
Các bước giữ thực phẩm khi mất điện lâu
- Ghi lại giờ mất điện — một dòng ghi chú trên điện thoại. Lát nữa bạn sẽ cần mốc này để quyết định giữ hay bỏ.
- Đóng chặt cửa tủ, dặn cả nhà không mở. Dán tờ giấy nhắc lên cửa tủ nếu nhà có trẻ.
"Cả nhà ơi, mất điện rồi nên mình đừng mở tủ lạnh nhé. Ai cần lấy gì thì nói con, con lấy một lần cho cả nhà."
- Dồn đồ trong tủ đông sát vào nhau. Mở nhanh một lần, xếp các túi đông sát nhau, đặt chai nước đá lên trên, rồi đóng lại.
- Chuẩn bị thùng giữ lạnh nếu mất điện kéo dài quá 4 giờ. Thùng xốp, thùng đá; mua đá viên, đá cây ở cửa hàng gần nhà nếu nơi đó còn điện. Chuyển sữa, thịt cá tươi, đồ ăn đã nấu, đồ ăn dặm của em bé vào thùng, xếp đá xung quanh.
- Ăn đồ dễ hỏng trước. Nấu sớm phần thịt, cá đang rã đông (nếu nhà còn bếp gas). Đồ khô, đồ hộp, mì, gạo để dành sau.
- Theo dõi nhiệt độ nếu có nhiệt kế tủ lạnh. Đây là đồ nhỏ, rẻ, đáng mua: nhìn một lần là biết, không phải đoán.
- Khi có điện lại, kiểm tra từng món theo bảng ở mục dưới, bỏ những thứ không đạt, rồi mới cắm lại tủ và để tủ chạy lạnh lại trước khi cho đồ mới vào.
Giữ hay bỏ: phân loại khi có điện lại
| Nhóm thực phẩm | Giữ khi | Bỏ khi |
|---|---|---|
| Thịt, cá, hải sản sống | Còn đá, hoặc vẫn lạnh dưới 4°C | Ở trên 4°C quá 2 giờ; có nhớt, mùi lạ |
| Đồ ăn đã nấu, thức ăn thừa | Còn lạnh dưới 4°C | Ấm lên quá 2 giờ — kể cả khi định hâm lại |
| Sữa tươi, sữa chua, phô mai mềm | Còn lạnh | Ấm lên quá 2 giờ; hộp phồng |
| Trứng | Còn lạnh, vỏ nguyên | Đã ấm lâu, vỏ nứt |
| Rau, củ, trái cây nguyên vẹn | Phần lớn vẫn dùng được nếu chưa dập, chưa cắt | Đã cắt sẵn mà để ấm lâu |
| Đồ đông đá đã rã một phần | Còn tinh thể đá hoặc vẫn lạnh dưới 4°C — có thể đông lại (chất lượng có thể kém đi) | Đã rã hết và ấm lên |
| Sữa mẹ trữ đông, đồ ăn dặm | Hỏi kỹ hướng dẫn của cơ sở y tế, nhân viên y tế đang theo dõi bé | Không chắc thì không cho bé dùng |
Một nguyên tắc đơn giản nhất: không chắc thì bỏ. Đừng nếm thử để kiểm tra.
Nếu cả nhà ăn phải đồ nghi hỏng rồi có người nôn nhiều, tiêu chảy kèm sốt, mất nước, lơ mơ, đặc biệt là trẻ nhỏ, người già, người đang mang thai — gọi 115 hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
Thuốc cần bảo quản lạnh
Một số thuốc như insulin và vài loại vắc xin, thuốc nhỏ mắt cần giữ lạnh. Khi mất điện kéo dài, đừng tự đoán: đọc hướng dẫn trên tờ hướng dẫn sử dụng và gọi hỏi nhà thuốc, bác sĩ điều trị xem thuốc còn dùng được không, nên giữ thế nào trong lúc chờ. Đặt thuốc vào thùng giữ lạnh nhưng không để chạm trực tiếp vào đá, trừ khi hướng dẫn cho phép.
Nấu ăn gì trong những ngày mất điện
Khi tủ lạnh không còn là chỗ dựa, bữa ăn nên chuyển sang món ít cần bảo quản, nấu xong ăn hết:
- Ăn đồ dễ hỏng trước, đồ khô sau: ngày đầu là thịt cá còn lạnh, rau lá; các ngày sau là gạo, mì, trứng (nếu còn lạnh), đồ hộp, củ quả để được lâu như bí, khoai, cà rốt.
- Nấu vừa đủ một bữa, tránh để thức ăn thừa qua đêm khi không có tủ lạnh.
- Bếp gas dùng được thì để chỗ thoáng. Không mang bếp than, bếp củi, bếp nướng vào trong nhà kín để nấu — khí CO từ than đốt không màu, không mùi và có thể gây ngộ độc nặng.
- Rửa tay trước khi nấu dù đang thiếu tiện nghi; nếu mất nước kèm theo, dùng nước đóng bình hoặc nước rửa tay khô.
Khi có điện lại: làm sạch tủ
Sau khi đã loại bỏ đồ hỏng, đừng vội xếp đồ mới vào. Lau sạch các ngăn bằng nước ấm pha chút nước rửa bát, lau khô, để cửa tủ mở một lúc cho bay mùi. Nếu còn mùi, đặt một bát nhỏ bột baking soda hoặc vài miếng than hoạt tính trong tủ qua đêm. Cắm điện, chờ tủ lạnh sâu trở lại (nếu có nhiệt kế, chờ ngăn mát về khoảng 4°C hoặc thấp hơn) rồi mới cho thực phẩm vào. Nước đọng ở khay dưới đáy tủ, gioăng cửa cũng cần lau, vì đây là chỗ dễ mốc nhất sau những đợt tủ bị ấm lâu.
Phòng trước cho lần sau
- Giữ tủ đông đầy hợp lý. Chỗ trống thì để vài chai nước đóng đá — vừa giúp tủ giữ lạnh lâu hơn khi mất điện, vừa là đá dự phòng và nước uống khi tan.
- Có một nhiệt kế nhỏ trong ngăn mát và ngăn đông.
- Có sẵn một thùng xốp hoặc thùng đá để trong kho.
- Mùa bão, hay có lịch cắt điện dài: đừng đi chợ dồn nhiều đồ tươi; ưu tiên đồ khô, đồ hộp đủ cho hai, ba ngày.
- Dán nhãn ngày lên hộp thức ăn thừa để biết món nào cũ cần ăn trước hay bỏ trước.
- Theo dõi lịch cắt điện qua kênh chính thức của điện lực khu vực để chuẩn bị đá trước khi cắt.
Câu hỏi thường gặp
Mất điện thì tủ lạnh giữ lạnh được bao lâu?
Theo hướng dẫn của USDA, ngăn mát giữ lạnh an toàn khoảng 4 giờ nếu cửa đóng kín. Tủ đông đầy khoảng 48 giờ, đầy một nửa khoảng 24 giờ. Tủ cũ, trời nóng hay mở cửa nhiều lần thì thời gian ngắn hơn.
Thịt rã đông vì mất điện có đông đá lại được không?
Nếu thịt vẫn còn tinh thể đá hoặc còn lạnh dưới 4°C thì có thể cấp đông lại, dù chất lượng có thể kém đi. Nếu đã rã hết và ấm lên trên 2 giờ thì nên bỏ.
Đồ ăn để trong tủ lạnh mất điện qua đêm có ăn được không?
Nếu mất điện quá 4 giờ mà không có đá giữ lạnh, các món dễ hỏng như thịt, cá, sữa, đồ ăn đã nấu không nên ăn. Ngửi và nhìn không đủ để biết an toàn. Không chắc thì bỏ.
Làm sao giữ lạnh thực phẩm khi mất điện nhiều ngày?
Đóng kín tủ, dồn đồ đông sát nhau, chuyển đồ dễ hỏng sang thùng xốp có đá viên hoặc đá cây. Ăn đồ tươi trước, để dành đồ khô và đồ hộp. Ghi giờ mất điện để biết mốc thời gian.
Insulin bị mất lạnh vì cúp điện có dùng được không?
Không tự đoán. Đọc tờ hướng dẫn của thuốc và gọi hỏi nhà thuốc hoặc bác sĩ điều trị. Trong lúc chờ, để thuốc trong thùng giữ lạnh, tránh chạm trực tiếp vào đá.
