Mưa to nước tràn vào nhà hay dột mái lúc nửa đêm thì việc đầu tiên là lo điện: nước đang lan tới ổ cắm thấp, ổ điện ở chân tường hay chảy dọc tường có dây điện thì ngắt cầu dao khu đó hoặc cầu dao tổng — chỉ khi tủ điện ở chỗ khô và bạn đứng trên nền khô. Sau đó mới kê đồ lên cao, hứng nước dột. Nước dâng nhanh, có người già, trẻ nhỏ cần giúp di chuyển, hay có nguy cơ sập, cháy chập — gọi 114.
Mưa đêm làm người ta luống cuống vì tối, ồn và buồn ngủ. Phần lớn các trường hợp là dột vài chỗ hoặc nước tràn qua ngưỡng cửa vài phân — xử lý được trong nửa tiếng nếu làm đúng thứ tự. Bài này nói về những gì làm được ngay trong nhà; thoát hiểm khi lũ lớn là chủ đề khác, có ở chuyên mục an toàn riêng.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Trèo lên mái giữa đêm để che tấm bạt | Mái trơn, tối, gió; có thể có sét. Ngã từ mái là tai nạn nặng | Không nên |
| Lội nước rút phích, kéo ổ điện | Nguy cơ điện giật khi nước đã chạm ổ điện | Không nên |
| Chạy đi tìm thợ ngay trong đêm | Hiếm ai nhận lên mái lúc mưa to ban đêm; mất thời gian không đáng | Để sáng mai |
| Ngắt điện an toàn, hứng nước dột, kê đồ cao, chặn nước ở cửa, chờ trời sáng mới sửa | Thiệt hại dừng ở mức nhỏ, không ai bị thương | Nên |
Các bước xử lý ngay trong đêm
- Bật đèn, đánh thức người lớn trong nhà. Một người lo điện, một người lo đồ đạc. Trẻ nhỏ, người già để ngủ tiếp ở phòng khô nếu không có nguy hiểm.
"Anh ơi dậy giúp em, nước tràn vào phòng khách rồi. Anh xem tủ điện giúp em, em kê đồ lên cao. Để con ngủ trong phòng, phòng đó vẫn khô."
- Lo điện. Nếu nước chưa tới gần ổ điện, rút phích các thiết bị ở khu vực thấp (máy tính, tivi, ổ nối dài trên sàn). Nếu nước đã tới ổ cắm, hoặc nước dột chảy dọc tường có công tắc, đèn trần: ngắt aptomat khu đó hoặc cầu dao tổng, chân đứng chỗ khô, tay khô. Không ngắt được an toàn thì tránh xa khu nước, dùng đèn pin, gọi điện lực khu vực vào sáng sớm hoặc 114 nếu thấy tia lửa, mùi khét.
- Hứng nước dột. Đặt xô, chậu dưới chỗ dột; lót khăn trong đáy xô cho đỡ bắn tiếng. Nếu trần thạch cao phồng lên như túi nước, đặt xô bên dưới và tránh đứng ngay dưới — trần có thể võng, rơi xuống.
- Kê đồ lên cao, ưu tiên theo giá trị và khó thay: giấy tờ, ảnh, máy tính, sách vở của con, thuốc, rồi tới đệm, thảm. Đồ điện lớn không di chuyển được thì rút phích và kê chân bằng gạch nếu làm được.
- Chặn nước ở cửa. Bao cát (nếu có sẵn), khăn lớn cuộn tròn, tấm ván chặn chân cửa. Đóng cửa phòng ngủ, đặt khăn ở khe dưới để giữ phòng khô.
- Theo dõi mực nước. Nước ngừng dâng thì làm tiếp việc dọn. Nước dâng nhanh, vượt quá đầu gối, có dòng chảy mạnh qua nhà — đưa mọi người lên tầng cao hoặc tới chỗ an toàn và gọi 114.
- Chụp ảnh, ghi lại chỗ dột, chỗ nước vào trước khi dọn: sáng mai cần cho thợ, cho chủ nhà (nếu thuê), hay khi trao đổi với nhà bên nếu nước tràn từ phía nhà họ.
Trẻ nhỏ, người già trong đêm mưa
Đêm mưa to, tiếng mưa trên mái tôn, tiếng sấm và cảnh người lớn chạy đi chạy lại có thể làm trẻ sợ. Người già thì dễ trượt ngã khi sàn ướt, nhất là lúc đứng dậy đi vệ sinh giữa đêm.
- Cho trẻ ở một phòng khô, có đèn ngủ, một người lớn ở cùng nếu trẻ thức dậy. Giải thích ngắn gọn: "Mưa to nên nhà dột một chút, bố mẹ đang hứng nước, con ngủ tiếp nhé."
- Không để trẻ lội nước trong nhà, kể cả khi nước chỉ vài phân và trẻ thấy vui. Nước có thể đã chạm ổ điện, và nước tràn từ ngoài vào thường bẩn.
- Trải thảm chống trượt hoặc khăn khô trên lối đi từ giường người già tới nhà vệ sinh, bật đèn hành lang suốt đêm.
- Nhà có người bệnh cần thiết bị chạy điện: nếu phải ngắt cầu dao tổng, chuẩn bị phương án dự phòng; người bệnh có dấu hiệu khó thở, mệt nặng thì gọi 115.
Sáng hôm sau: dọn và sửa
- Kiểm tra điện trước khi đóng cầu dao lại. Ổ cắm, công tắc, thiết bị từng ngập nước phải khô hẳn; tốt nhất nhờ thợ điện kiểm tra trước khi dùng lại. Thiết bị điện đã ngâm nước không nên cắm thử ngay.
- Gọi thợ chống dột. Mô tả: mái tôn, mái ngói hay sân thượng bê tông; dột ở đâu; dột khi mưa to hay cả mưa nhỏ.
"Chào anh, nhà em mái tôn, đêm qua mưa to dột ba chỗ ở phòng khách, gần chỗ máng xối. Anh qua xem giúp em khi trời tạnh, báo giá kiểm tra trước giúp em nhé."
- Thông máng xối, ống thoát nước mái, lỗ thoát sân thượng. Rất nhiều lần "dột" thật ra là do rác lá làm nghẹt chỗ thoát, nước dâng ngược. Việc này nên làm ban ngày, trời khô, có người giữ thang.
- Lau khô, phơi, mở cửa thông gió để tránh mốc. Đệm, thảm ngấm nước lâu thường khó cứu.
- Vệ sinh sàn sau khi nước rút bằng nước sạch và chất tẩy rửa thông thường; nước tràn từ ngoài vào có thể bẩn. Đi dép, đeo găng.
- Nếu nước từ nhà bên, nhà trên tràn sang: nói chuyện trực tiếp, nhẹ nhàng, có ảnh để cùng xem; không thống nhất được thì nhờ tổ dân phố, ban quản lý.
Mái dột kiểu nào thì nghĩ tới nguyên nhân nào
| Dấu hiệu | Thường do |
|---|---|
| Dột theo vệt ở chỗ nối hai tấm tôn, quanh đinh vít | Gioăng cao su ở vít mục, tôn bị gỉ, chồng mí không đủ |
| Dột gần máng xối, mép mái | Máng xối nghẹt hoặc thủng, nước tràn ngược |
| Trần bê tông thấm loang, có ố vàng | Sân thượng mất lớp chống thấm, nứt sàn mái |
| Nước rỉ dọc tường khi mưa tạt | Tường nứt, khe cửa sổ hở, ron cửa hỏng |
Bảng này chỉ để bạn mô tả với thợ cho chính xác; việc sửa mái nên để người có kinh nghiệm và đồ bảo hộ làm.
Phòng trước cho lần sau
- Trước mùa mưa: nhờ thợ kiểm tra mái, thông máng xối, lỗ thoát sân thượng. Việc nhỏ, chi phí thấp so với một đêm dột.
- Không để ổ nối dài, đồ điện, giấy tờ quan trọng trên sàn ở tầng trệt nếu nhà hay bị nước tràn vào.
- Giấy tờ quan trọng cho vào túi chống nước, để ở tầng cao; chụp ảnh lưu một bản trên điện thoại.
- Chuẩn bị sẵn: vài bao cát hoặc thanh chặn chân cửa, xô, khăn lớn, đèn pin, bạt nhựa.
- Dán nhãn cầu dao từng tầng, từng khu trong tủ điện để lúc tối biết ngắt cái nào.
- Theo dõi tin dự báo thời tiết của cơ quan khí tượng; có cảnh báo mưa lớn thì kê đồ lên trước khi đi ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Mưa to nước tràn vào nhà phải làm gì trước?
Lo điện trước: rút phích thiết bị ở khu thấp, nước đã tới ổ cắm thì ngắt cầu dao khi bạn đứng chỗ khô và tay khô. Sau đó kê đồ lên cao và chặn nước ở cửa. Nước dâng nhanh hay có người cần giúp di chuyển thì gọi 114.
Mái nhà dột lúc nửa đêm có nên trèo lên che không?
Không nên. Mái trơn, tối, gió, có thể có sét, rất dễ ngã. Hứng nước bằng xô chậu, kê đồ, chờ trời sáng và tạnh mưa rồi mới gọi thợ.
Trần thạch cao bị phồng nước có nguy hiểm không?
Có thể. Trần chứa nước có thể võng và rơi xuống. Đặt xô bên dưới, không đứng ngay dưới chỗ phồng, và ngắt điện đèn trần ở khu vực đó nếu nước lan gần đèn.
Đồ điện bị ngấm nước mưa có dùng lại được không?
Không nên cắm thử ngay. Để thiết bị khô hẳn và nhờ thợ kiểm tra trước. Ổ cắm, công tắc từng ngập nước cũng nên được thợ điện xem lại trước khi đóng cầu dao.
Vì sao mái tôn hay bị dột ở chỗ đinh vít?
Gioăng cao su ở vít bị lão hoá theo thời gian, cộng với tôn gỉ quanh lỗ vít, làm nước len vào. Máng xối nghẹt cũng hay khiến nước tràn ngược vào mép mái.
