Khi người lạ vẫy xin đi nhờ, việc đầu tiên là nghĩ tới an toàn của chính mình và người đang đi cùng, rồi mới tới lòng tốt. Không ai bắt buộc phải dừng; nếu dừng thì dừng ở chỗ sáng, có người qua lại, nói chuyện vài câu trước khi quyết. Thấy người đó gặp chuyện thật — bị thương, trẻ nhỏ đi một mình, người già lạc — thì giúp bằng cách gọi đúng nơi (115, 113, người thân) có khi tốt hơn là chở đi.
Cho đi nhờ: một nét đẹp có giới hạn
Ở nhiều vùng quê, cho người cùng xóm, học sinh đi bộ dưới nắng, bà cụ đi chợ về một đoạn đường là chuyện bình thường, đẹp và ấm. Người xin quá giang phần lớn là người gặp khó thật: lỡ xe, hỏng xe, hết tiền, đi xa không quen đường. Không nên nhìn ai vẫy tay cũng nghi ngờ.
Nhưng chở một người lạ là đặt mình ngồi rất gần một người chưa biết gì về họ, trên một quãng đường mình không còn toàn quyền. Vì vậy cần cân nhắc, và quyết định từ chối cũng là một quyết định đúng đắn, không có gì phải áy náy.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Phanh gấp dừng ngay khi thấy người vẫy | Xe phía sau dễ tông vào; dừng ở chỗ không an toàn | Không nên. Nếu muốn dừng, xi nhan và tấp lề từ từ |
| Cho lên ngay không hỏi gì, nhất là ban đêm, đường vắng | Phần lớn không sao, nhưng mình hoàn toàn không chủ động nếu có chuyện | Không nên |
| Phớt lờ, phóng qua kèm ánh nhìn khó chịu | Không có gì xảy ra với mình, nhưng không cần thiết thái độ đó | Đi qua được, nhưng giữ thái độ bình thường |
| Dừng ở chỗ sáng, hỏi vài câu, rồi quyết: chở, giúp gọi người, hoặc từ chối nhẹ nhàng | Mình chủ động, người kia vẫn được đối xử tử tế | Nên |
Những điều nên cân nhắc trước khi dừng
| Yếu tố | Dễ nhận lời hơn | Nên thận trọng hơn |
|---|---|---|
| Thời điểm, nơi chốn | Ban ngày, đường có nhà cửa, người qua lại | Đêm khuya, đường vắng, đoạn rừng, đèo |
| Người xin đi | Người cùng xóm, người mình nhận ra, học sinh mặc đồng phục gần trường, người lớn tuổi đi chợ | Nhiều người cùng lúc, người tỏ ra say, kích động, ép buộc |
| Người đang lái | Đi cùng người thân, quen đường | Đi một mình, đang chở trẻ nhỏ, đang mệt |
| Quãng đường | Ngắn, cùng hướng, điểm đến rõ ràng | Xa, điểm đến mơ hồ, đề nghị rẽ vào lối nhỏ |
| Cảm giác của mình | Thấy thoải mái | Thấy có gì đó không ổn — cảm giác này đáng được tin |
Đây không phải là bảng để chấm ai "đáng tin" hay không. Nó chỉ giúp mình nhận ra lúc nào mình nên để người khác giúp thay mình.
Các bước khi gặp người vẫy xin đi nhờ
- Quyết sớm có dừng hay không, khi còn cách xa. Không dừng thì đi tiếp bình thường, không phanh, không nhìn chằm chằm.
- Nếu dừng: xi nhan, tấp lề ở chỗ sáng, cách người đó một khoảng ngắn. Với ô tô, có thể chỉ hạ kính một phần.
- Hỏi vài câu: đi đâu, có chuyện gì. Nghe câu trả lời và quan sát.
- Chọn cách giúp phù hợp:
- Chở một đoạn ngắn, cùng hướng, tới một điểm đông người (chợ, cây xăng, trạm xe).
- Không chở, nhưng chỉ đường, chỉ trạm xe gần nhất, giúp gọi xe hoặc gọi người thân của họ.
- Thấy người đó bị thương, ốm, ngất: gọi 115.
- Thấy người đó đang gặp nguy, bị bỏ lại, bị đe doạ: gọi 113.
- Thấy một em nhỏ đi một mình xin quá giang, có vẻ lạc hoặc sợ hãi: đừng tự chở đi xa; đưa em tới cửa hàng gần đó có người lớn, giúp gọi bố mẹ em, cần thì gọi 113 hoặc tổng đài 111.
- Nếu chở: báo cho người thân biết bằng một tin nhắn ngắn (đang chở một người tới đâu). Đi đường chính, không rẽ vào lối lạ theo đề nghị, trả khách ở chỗ đông người.
- Thấy bất thường giữa đường — người ngồi sau đòi đổi hướng, có lời lẽ đe doạ — dừng ở chỗ đông người nhất có thể (cây xăng, cửa hàng), mời người đó xuống, cần thì gọi 113.
Câu nói mẫu
- Hỏi trước khi quyết: "Chị đi đâu thế? Em chỉ đi tới ngã ba chợ thôi, chị đi tới đó có được không?"
- Từ chối nhẹ nhàng: "Anh thông cảm, em đang vội rẽ hướng khác. Cách đây chừng năm trăm mét có trạm xe buýt đấy anh."
- Giúp mà không chở: "Em không chở được, nhưng em gọi xe giúp chị nhé, hoặc chị có số người nhà không, em gọi cho?"
- Với một em nhỏ: "Con đi đâu một mình thế? Con có nhớ số điện thoại của bố mẹ không? Mình vào cửa hàng này gọi cho mẹ nhé."
- Khi trả khách: "Em cho anh xuống ở cây xăng này nhé, chỗ này dễ bắt xe."
Khi chính mình là người phải xin đi nhờ
Có lúc người cần quá giang lại là mình: hỏng xe giữa đường quê, lỡ chuyến xe cuối. Vài điều giúp mình an toàn và người khác dễ nhận lời:
- Thử các lựa chọn khác trước: gọi người thân, gọi xe, hỏi nhà dân, quán xá gần đó có biết ai chạy xe ôm không.
- Đứng ở chỗ sáng, dễ thấy, có lề rộng để người khác dừng an toàn. Không đứng sát giữa đường vẫy.
- Nói rõ mình cần đi đâu, quãng bao xa, nhận lời đi đoạn ngắn tới chỗ đông người cũng là tốt.
- Nhắn biển số xe cho người thân trước khi lên, giữ điện thoại trong tay.
- Có quyền từ chối lời mời của người làm mình không yên tâm, dù họ đã dừng xe.
- Học sinh, trẻ em thì không xin quá giang người lạ. Gọi bố mẹ, vào cửa hàng có người lớn, hỏi bảo vệ trường, nhà văn hoá gần đó.
Phòng trước cho lần sau
- Tự đặt sẵn "luật riêng" của mình: ví dụ ban đêm không chở người lạ, chỉ chở đoạn ngắn tới chỗ đông người. Đã có luật thì lúc gặp chuyện không phải phân vân lâu.
- Thuộc vài điểm đông người dọc tuyến hay đi — cây xăng, chợ, trạm y tế — để làm điểm trả khách hoặc điểm dừng an toàn.
- Lưu sẵn số tổng đài gọi xe ở địa phương hoặc số vài người chạy xe ôm quen, để giúp người khác mà không phải tự chở.
- Dạy trẻ trong nhà hai điều: không xin đi nhờ người lạ, không nhận lời người lạ mời chở; có chuyện thì vào chỗ có người lớn và gọi bố mẹ.
- Đi đường vắng thì báo trước lộ trình cho người nhà, giữ điện thoại đủ pin.
- Khi đi xa, có sẵn ít tiền mặt và sạc dự phòng — chính mình sẽ ít phải xin đi nhờ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho người lạ đi nhờ xe không?
Tuỳ hoàn cảnh. Ban ngày, đường đông, quãng ngắn cùng hướng thì nhiều người vẫn giúp. Ban đêm, đường vắng, đi một mình hoặc đang chở trẻ nhỏ thì nên thận trọng; có thể giúp bằng cách chỉ đường, gọi xe hoặc gọi người thân cho họ thay vì chở.
Từ chối cho đi nhờ thế nào cho khỏi ngại?
Nói ngắn và tử tế, kèm một gợi ý: "Anh thông cảm, em rẽ hướng khác, gần đây có trạm xe buýt đấy anh". Không cần giải thích dài hay xin lỗi rối rít. Từ chối để giữ an toàn cho mình là chuyện bình thường.
Thấy trẻ em đi một mình vẫy xin đi nhờ thì làm gì?
Không tự chở em đi xa. Đưa em vào cửa hàng hoặc nơi có người lớn gần đó, hỏi số điện thoại bố mẹ và gọi giúp. Nếu không liên lạc được hoặc thấy em gặp nguy hiểm, gọi 113 hoặc tổng đài bảo vệ trẻ em 111.
Đang chở người đi nhờ mà thấy bất an thì làm sao?
Đi theo đường chính, không rẽ vào lối lạ theo đề nghị. Dừng ở chỗ đông người như cây xăng, cửa hàng và mời người đó xuống. Bị đe doạ thì gọi 113.
Mình bị kẹt giữa đường có nên xin quá giang?
Thử gọi người thân, gọi xe hoặc hỏi nhà dân gần đó trước. Nếu phải xin đi nhờ, đứng ở chỗ sáng có lề rộng, nhắn biển số xe cho người thân trước khi lên và có quyền từ chối khi thấy không yên tâm. Học sinh, trẻ em thì không xin đi nhờ người lạ.
