Nhận quà không hợp, việc đầu tiên là cảm ơn tấm lòng và công sức của người tặng, không phải khen món đồ. Câu như "Anh chọn kỹ thế, em cảm động thật" vừa thật lòng vừa không cần nói dối rằng mình thích. Chuyện đổi, cất hay tặng lại món quà để sau, kín đáo, không làm ngay trước mặt người tặng.
Thật lòng mà không nói dối: cảm ơn cái gì
Cái khó của tình huống này là cảm giác phải chọn giữa hai điều không dễ chịu: hoặc nói dối "đẹp quá, mình thích lắm", hoặc để lộ sự hụt hẫng trên mặt. Thực ra có một lối thứ ba. Trong mỗi món quà có ít nhất bốn thứ để cảm ơn mà không cần thích bản thân món đồ:
- Việc người ta nhớ tới mình. Sinh nhật, ngày lễ, hay chẳng dịp gì mà vẫn nghĩ tới mình, chừng đó đã đáng cảm ơn.
- Công chọn, công gói, công mang tới. Có người đi mấy cửa hàng, có người tự tay làm, có người mang từ xa về.
- Ý tưởng đằng sau món quà. "Thấy em hay thức khuya nên tặng cái đèn này" — cái ý quan tâm đó là thật, dù chiếc đèn không hợp phòng mình.
- Mối quan hệ. "Được chị tặng quà là vui rồi" là câu nói thật với rất nhiều người.
Cảm ơn vào những thứ này thì lời nói tự nhiên ấm, mặt cũng không phải gồng. Người tặng thường nhớ cảm giác lúc trao quà hơn là nhớ mình đã nghe chính xác câu gì.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Khen quá đà: "Đúng thứ em đang cần nhất luôn!" | Người tặng tin là thật, lần sau tặng tiếp loại đó; hoặc nhận ra mình nói quá và thấy gượng | Không nên. Khen vừa đủ, đúng sự thật |
| Để lộ thất vọng, nói "À… ừ, cảm ơn" rồi đặt sang một bên | Người tặng chạnh lòng, không khí chùng xuống, có khi để bụng lâu | Không nên |
| Hỏi ngay "có hoá đơn đổi không?" trước mặt người tặng | Người tặng thấy món quà bị chê thẳng | Không nên khi vừa nhận, nhất là ở chỗ đông người |
| Cảm ơn tấm lòng, hỏi một câu về món quà, để chuyện xử lý về sau | Người tặng vui, mình không phải nói dối, còn thời gian tính chuyện đổi hay dùng | Nên |
Các bước khi mở quà trước mặt người tặng
- Mở quà từ tốn. Mấy giây mở giấy gói là khoảng đệm để nét mặt kịp ổn định. Đừng xé vội rồi đứng hình.
- Nhìn người tặng trước, món đồ sau. Ánh mắt hướng về người tặng khi nói câu đầu tiên làm lời cảm ơn có trọng lượng.
- Nói câu cảm ơn tấm lòng. Câu nói mẫu: "Chị nhớ cả sinh nhật em luôn, em cảm ơn chị nhiều.", "Cháu cảm ơn bác, bác chu đáo quá."
- Hỏi một câu về món quà. "Anh mua ở đâu mà gói khéo thế?", "Cái này dùng thế nào hả chị?". Câu hỏi cho thấy mình quan tâm, và người tặng thích được kể.
- Nói một điều thật mà mình thích. Màu đẹp, chất vải mềm, hộp xinh, mùi thơm. Gần như món quà nào cũng có một điểm như vậy.
- Cất quà cẩn thận. Gấp lại, để chỗ trang trọng, không vứt sang góc bàn.
Câu nói mẫu theo từng kiểu quà
| Món quà | Câu có thể nói |
|---|---|
| Quần áo không hợp cỡ, không hợp gu | "Màu này tươi quá, chị chọn cho em kỹ thế. Em về thử rồi khoe chị sau nhé." |
| Đồ trang trí không hợp nhà | "Cái này làm tỉ mỉ ghê. Anh tự chọn hả? Em cảm ơn anh." |
| Sách mình đã có | "Trời, quyển này hay lắm, chị có con mắt ghê. Em còn đang định giới thiệu cho mấy đứa bạn." (Không cần nói "em có rồi" ngay lúc đó.) |
| Đồ ăn mình không ăn được | "Cảm ơn cô ạ, nhà con có mấy người mê món này lắm." Nếu bị dị ứng thật thì nói nhẹ sau, để lần sau người tặng biết. |
| Đồ tự làm, tay nghề còn vụng | "Em tự làm hả? Thích nhất là quà tự làm, vì biết em ngồi mất bao lâu." |
| Quà quá đắt so với mối quan hệ | "Anh chu đáo quá, nhưng món này quý quá, em ngại lắm." Nếu thấy không nên nhận, xem phần dưới. |
Sau đó xử lý món quà thế nào
Đổi hàng
Với người thân, bạn thân, nhiều khi nói thật lại là tốt: "Áo chị tặng đẹp lắm mà em mặc hơi chật. Chị còn giữ phiếu mua không, em đổi cỡ để mặc được lâu." Nói riêng, vài hôm sau, và nói lý do khách quan (cỡ, màu da, kích thước phòng) thay vì "em không thích". Với người quen sơ, đừng hỏi phiếu đổi; nếu món đồ có tem cửa hàng, có thể tự mang tới hỏi, tuỳ quy định từng nơi.
Cất giữ hoặc dùng ở chỗ khác
Một chiếc khăn không hợp để quàng ra phố vẫn dùng được ở nhà. Một bức tranh không hợp phòng khách có thể treo ở phòng làm việc. Nhiều món quà "không hợp" tìm được chỗ đứng sau vài tháng.
Tặng lại, cho đi
Tặng lại món quà là chuyện nhiều người vẫn làm, nhưng cần ba điều: món đồ còn mới nguyên, tháo hết thiệp và dấu vết của người tặng cũ, và người nhận mới không nằm trong cùng nhóm bạn với người tặng cũ. Cho người thật sự cần dùng, hoặc gửi các điểm quyên góp đồ cũ, cũng là cách để món quà không bị phí.
Khi người tặng hỏi lại "dùng chưa?"
Đây là lúc nhiều người lúng túng. Nếu đã dùng, kể một chi tiết thật. Nếu chưa, đừng bịa. Câu nói mẫu: "Em đang để dành dịp đẹp mới dùng đó chị." hoặc, với người thân thiết, nói thật nhẹ: "Em mặc thử rồi mà hơi rộng, em đang tính mang đi sửa lại cho vừa."
Khi món quà không nên nhận
Có những lúc vấn đề không phải là quà không hợp gu, mà là không hợp hoàn cảnh: quà quá đắt từ người mới quen, quà từ người đang cần mình giúp việc công, quà khiến mình thấy mắc nợ. Ở chỗ làm, nhiều cơ quan, công ty có quy định riêng về nhận quà từ đối tác hay người dân — xem nội quy nơi mình làm và hỏi cấp trên khi không chắc. Câu từ chối gắn với tình huống: "Em cảm ơn anh đã nghĩ tới, nhưng theo quy định bên em, em không nhận được món này. Anh thông cảm giúp em." Giữ giọng nhẹ nhàng, nói lý do là quy định chứ không phải nghi ngờ người tặng. Cách từ chối khéo nói chung là một kỹ năng riêng; ở đây chỉ cần nhớ: từ chối sớm, ngay lúc trao, dễ hơn trả lại về sau.
Phòng trước cho lần sau
- Thỉnh thoảng nói cho người thân biết mình thích gì. Không phải đòi quà, mà kể tự nhiên: "Dạo này em mê trồng cây lắm."
- Khi đi chung nhóm tặng quà, đề xuất lập danh sách mong muốn. Đám cưới, tân gia, sinh em bé: một danh sách nhỏ giúp người tặng đỡ đoán mò, người nhận đỡ trùng đồ.
- Tập phản xạ "cảm ơn người, rồi mới nhìn đồ". Lặp lại vài lần là thành thói quen, lúc nào mở quà cũng không bị bắt chợt.
- Khi chính mình đi tặng, kèm phiếu đổi hàng. Nói nhẹ: "Không vừa thì cứ đổi nhé." Mình làm vậy thì người nhận cũng dễ nói thật với mình.
- Ghi lại ai tặng gì. Một dòng ghi chú sau mỗi dịp lễ giúp mình không lỡ tặng lại món đồ cho chính người đã tặng nó.
Câu hỏi thường gặp
Nhận quà không thích thì nói gì?
Cảm ơn tấm lòng và công sức của người tặng thay vì khen món đồ, ví dụ "Chị chọn kỹ thế, em cảm động thật". Hỏi thêm một câu về món quà và nói một điểm thật mình thích như màu sắc, cách gói. Như vậy không cần nói dối mà người tặng vẫn vui.
Có nên nói thật là không thích món quà?
Không nên nói ngay lúc nhận. Với người thân, bạn thân, vài hôm sau có thể nói nhẹ bằng lý do khách quan như chật, rộng, trùng đồ, để đổi cho hợp. Với người quen sơ, thường chỉ cần cảm ơn và tự xử lý món quà.
Tặng lại quà người khác tặng có được không?
Nhiều người vẫn làm, miễn là món đồ còn mới, đã bỏ thiệp và dấu vết người tặng cũ, và người nhận mới không cùng nhóm quen với người tặng cũ. Cho người cần dùng hoặc quyên góp cũng là lựa chọn tốt.
Người tặng hỏi "dùng chưa" mà chưa dùng thì trả lời sao?
Đừng bịa chuyện đã dùng. Có thể nói "Em đang để dành dịp đẹp" hoặc, với người thân, nói thật nhẹ nhàng về lý do chưa dùng được và mình đang tính cách nào để dùng.
Nhận quà ở chỗ làm có cần để ý gì không?
Nhiều nơi có quy định riêng về nhận quà từ đối tác hay khách hàng. Xem nội quy và hỏi cấp trên khi không chắc. Nếu không được nhận, từ chối ngay lúc trao, nói lý do là quy định để người tặng không thấy bị nghi ngờ.
