Bạn mượn tiền không trả, việc đầu tiên là nhắc riêng một lần, nhẹ nhàng, nói rõ số tiền và hỏi bạn khi nào trả được. Nhắc riêng, không nhắc trước mặt người khác. Nhắc mãi không được hoặc số tiền lớn thì nói với bố mẹ, không tự đòi bằng cách gay gắt hay nhờ người khác "đòi hộ".
Vì sao chuyện vài chục nghìn lại khó nói
Tiền mượn giữa học sinh thường không nhiều: tiền ăn sáng, tiền in tài liệu, tiền góp quỹ hộ. Nhưng chính vì ít nên khó mở lời. Mình sợ bạn nghĩ mình keo kiệt, sợ mất lòng, sợ bị nói "có mấy đồng mà cũng đòi". Kết quả là không nói, rồi bực trong lòng, rồi tình bạn cứ lạnh dần mà bạn kia không hiểu vì sao.
Nên nhớ: đòi lại tiền của mình là chuyện bình thường. Nhiều bạn quên thật, chứ không cố ý. Một câu nhắc đúng lúc giúp cả hai nhẹ nhõm.
Bạn quên, hay bạn không muốn trả?
Phân biệt sơ bộ giúp bạn chọn cách nói:
| Dấu hiệu | Có thể là | Cách nhắc hợp |
|---|---|---|
| Mượn một lần, số nhỏ, bình thường vẫn vui vẻ | Quên thật | Nhắc nhẹ, kiểu tiện thể |
| Hứa trả rồi lùi hẹn vài lần, có vẻ ngại | Chưa có tiền, xấu hổ | Nhắc riêng, đề nghị trả dần |
| Mượn nhiều người, nhiều lần, né tránh khi gặp | Không định trả, hoặc đang gặp khó khăn lớn | Nhắc rõ một lần, rồi báo bố mẹ, thầy cô |
| Mượn bằng cách ép, doạ, "mượn" mà thực chất là bắt nộp | Không phải mượn nữa, đây là bị bắt nạt | Không đòi một mình; báo ngay giáo viên chủ nhiệm, bố mẹ; có thể gọi 111 |
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Im lặng, coi như mất | Bực bội kéo dài; bạn kia có thể mượn tiếp vì nghĩ mình không để ý | Tuỳ. Số nhỏ thì có thể bỏ qua, nhưng nên nói rõ với bản thân là mình chọn bỏ qua |
| Đòi trước mặt cả lớp, nói mỉa | Bạn mất mặt, dễ cãi lại hoặc giận lâu; cả lớp bàn tán | Không nên |
| Nhờ bạn khác to con, nhóm khác đi "đòi hộ" | Chuyện thành căng thẳng, có thể xô xát; mình thành người gây chuyện | Tuyệt đối không |
| Nhắc riêng, rõ ràng, có hẹn ngày | Đa số bạn trả hoặc hẹn trả cụ thể | Nên |
Các bước nhắc cho êm
- Chọn lúc chỉ có hai người. Giờ ra chơi, lúc đi về cùng đường, hoặc nhắn tin riêng. Không nhắc trong nhóm chat lớp.
- Nhắc nhẹ, nêu rõ số tiền và lý do. Câu nói mẫu: "Ê Nam, hôm thứ Hai cậu mượn mình 30 nghìn tiền in đề cương đấy, cậu nhớ không? Tuần này mình cần tiền đóng quỹ lớp."
- Hỏi ngày trả cụ thể. "Thứ Sáu cậu trả mình được không?" Có ngày thì dễ nhắc lại hơn là "khi nào có thì trả".
- Nếu bạn nói chưa có tiền, đề nghị trả dần. "Không sao, mỗi tuần cậu trả mình 10 nghìn cũng được."
- Đến hẹn chưa trả, nhắc lại một lần nữa. Vẫn riêng, vẫn nhẹ: "Hôm nay thứ Sáu rồi đấy, cậu có tiền trả mình chưa?"
- Nhắc hai lần không được, nói với bố mẹ. Nhất là khi số tiền làm mình thiếu tiền ăn, tiền học. Bố mẹ có thể trao đổi nhẹ nhàng với giáo viên chủ nhiệm hoặc phụ huynh bạn kia.
Khi bạn cố tình mượn nhiều người
Nếu bạn phát hiện bạn kia mượn của nhiều bạn trong lớp mà không trả ai, đừng rủ cả nhóm cùng đi đòi. Hãy nói với giáo viên chủ nhiệm. Có thể bạn ấy đang gặp chuyện ở nhà, đang bị ai đó ép nộp tiền, hoặc đang có thói quen cần người lớn giúp sửa. Thầy cô biết thì mới hỗ trợ được.
Nếu mình là người được nhờ cho mượn
Trước khi đưa tiền, có thể tự hỏi: số tiền này mất thì mình có bị ảnh hưởng không? Nếu có, nói rõ ngay khi cho mượn: "Mình cho cậu mượn 20 nghìn, thứ Năm cậu trả mình nhé, vì mình cần tiền ăn trưa." Nếu không muốn cho mượn, nói thật một câu: "Hôm nay mình chỉ mang đủ tiền ăn thôi, cậu thông cảm nhé." Không cần giải thích dài.
Tiền góp chung, tiền trả hộ: dễ quên nhất
Nhiều khoản "mượn" không có lời mượn rõ ràng: mình trả hộ cả nhóm tiền in tài liệu, ứng trước tiền mua quà sinh nhật cô, gom tiền đi dã ngoại. Mỗi bạn nợ một ít, ai cũng nghĩ để sau. Cách gọn:
- Báo số tiền ngay hôm đó, chia sẵn mỗi người bao nhiêu: "Tiền in đề cương hết 120 nghìn, sáu đứa mình mỗi đứa 20 nghìn nhé, mai mọi người gửi mình."
- Ghi danh sách ai đã trả, đánh dấu từng tên. Có danh sách thì nhắc chung một lần, không phải nhắc riêng từng người.
- Với khoản lớn của cả lớp (quỹ lớp, tiền đi tham quan), để lớp trưởng, thủ quỹ và giáo viên chủ nhiệm thu theo cách của lớp, đừng tự mình ứng trước số lớn.
Ứng tiền hộ là việc tốt, nhưng chỉ nên ứng khoản mình chịu được nếu vài bạn chậm trả.
Khi chính mình đang nợ bạn mà chưa trả được
Đôi khi mình ở phía bên kia: mượn bạn rồi chưa có tiền trả, hoặc quên mất. Đừng né mặt bạn, đừng chờ bạn phải nhắc nhiều lần. Chủ động nói trước:
- "Mình nhớ mình còn nợ cậu 50 nghìn. Tuần này mình chưa có, thứ Hai tuần sau mình trả cậu nhé."
- "Mình trả cậu trước 20 nghìn, phần còn lại cuối tuần mình gửi."
Một câu chủ động làm bạn yên tâm hơn nhiều so với im lặng. Nếu không có cách nào trả, nói với bố mẹ. Đừng mượn người này để trả người kia, vì vòng nợ sẽ lớn dần.
Phòng trước cho lần sau
- Chỉ cho mượn số tiền mình chấp nhận được nếu mất.
- Nói rõ ngày trả ngay lúc cho mượn, đừng ngại. Rõ ràng từ đầu giữ được tình bạn lâu hơn.
- Ghi lại vào sổ hoặc ghi chú điện thoại: ngày, ai mượn, bao nhiêu. Tránh lúc nhắc mà mình nhớ sai.
- Không mang quá nhiều tiền mặt tới trường. Ít người biết mình có tiền thì ít bị hỏi mượn.
- Khi chính mình mượn ai, trả đúng hẹn, kể cả số nhỏ. Mình làm đúng thì nhắc người khác cũng tự tin hơn.
Đoạn ngắn cho phụ huynh
Khi con kể bạn mượn tiền không trả, hãy giúp con tập câu nhắc chứ đừng nói "thôi bỏ đi" hay "để mẹ lên trường đòi". Nếu số tiền lớn, hoặc con kể bị "mượn" nhiều lần theo kiểu ép buộc, đó là dấu hiệu bị bắt nạt; liên hệ ngay giáo viên chủ nhiệm, và có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn. Để ý nếu con hay xin thêm tiền mà không rõ lý do, hoặc ngại đi học: hỏi nhẹ nhàng, không tra hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Bạn mượn tiền không trả thì đòi thế nào cho khéo?
Nhắc riêng, nêu rõ số tiền và lúc mượn, rồi hỏi một ngày trả cụ thể. Ví dụ: "Hôm thứ Hai cậu mượn mình 30 nghìn, thứ Sáu cậu trả mình được không?". Bạn chưa có thì đề nghị trả dần.
Đòi tiền bạn có bị coi là keo kiệt không?
Không. Đòi lại tiền của mình là chuyện bình thường, nhiều bạn chỉ quên thật. Nhắc riêng, giọng nhẹ nhàng thì hầu như không ai thấy khó chịu.
Nhắc nhiều lần mà bạn vẫn không trả thì làm gì?
Nói với bố mẹ để bố mẹ trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc phụ huynh bạn kia. Không nhờ người khác đi đòi hộ, không đòi trước mặt cả lớp.
Bị bạn ép "cho mượn" tiền nhiều lần thì sao?
Đó không còn là mượn mà là bị bắt nạt. Đừng tự xử lý một mình; nói ngay với giáo viên chủ nhiệm và bố mẹ. Có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí.
Không muốn cho bạn mượn tiền thì nói sao?
Nói thật một câu ngắn, ví dụ "Hôm nay mình chỉ mang đủ tiền ăn thôi, cậu thông cảm nhé." Không cần giải thích dài hay bịa lý do.
