Bị gọi lên bảng khi chưa thuộc bài, việc đầu tiên là đứng dậy, bước lên bình thường và nói thật phần mình nhớ được, thay vì đứng im hay đoán bừa. Câu như "Thưa cô, em chưa thuộc hết, em xin trình bày phần em nhớ ạ" giúp bạn giữ bình tĩnh và cho thầy cô biết rõ tình hình. Nói thật một câu luôn đỡ hơn mấy phút im lặng trên bục giảng.
Chuyện gì xảy ra trong đầu lúc bị gọi tên
Nghe tên mình, tim đập nhanh, tay lạnh, đầu "trắng xoá". Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi bị bất ngờ trước đông người, ai cũng có, kể cả người đã thuộc bài. Biết vậy để không tự trách: mình không "ngu" đi, chỉ là đang bị căng thẳng che mất trí nhớ trong vài giây.
Tin tốt: căng thẳng kiểu này dịu đi khá nhanh nếu mình làm vài việc nhỏ cho cơ thể, như thở chậm, đứng vững, nói câu đầu tiên. Nhiều bạn nhớ ra bài ngay sau khi đã mở miệng được câu đầu.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Đứng im, cúi đầu, không nói gì | Thầy cô phải chờ, cả lớp nhìn, mình càng căng; cuối cùng vẫn bị ghi chưa thuộc | Không nên |
| Nhìn xuống bạn chờ nhắc bài | Thầy cô dễ thấy, cả mình và bạn nhắc đều bị nhắc nhở | Không nên |
| Bịa bừa, nói vòng vo cho hết giờ | Thầy cô nhận ra ngay; mất lòng tin, có khi bị hỏi dồn thêm | Không nên |
| Nói thật, trình bày phần mình nhớ, xin bổ sung sau | Thầy cô biết rõ mức độ, thường cho điểm phần làm được hoặc hẹn kiểm tra lại | Nên |
Các bước khi đang đứng trên bảng
- Bước lên bình thường, đừng chạy, đừng lề mề. Trên đường đi, hít một hơi chậm bằng mũi, thở ra dài bằng miệng.
- Đứng vững, hai chân rộng bằng vai, nhìn về phía thầy cô. Tư thế vững giúp giọng bớt run.
- Nói câu đầu tiên thật rõ. Câu nói mẫu: "Thưa cô, em học chưa kỹ phần này. Em xin trình bày những gì em nhớ ạ."
- Bắt đầu từ thứ mình chắc nhất. Một định nghĩa, một công thức, ý đầu tiên của bài, ví dụ thầy cô đã cho. Viết lên bảng nếu là môn tự nhiên, vì viết ra thường gợi nhớ thêm.
- Chỗ không nhớ, nói thẳng là không nhớ. "Phần tiếp theo em chưa nhớ ạ." Đừng đứng im chờ thầy cô đoán.
- Nếu thầy cô gợi ý, nghe kỹ và thử tiếp. Gợi ý là cơ hội, không phải bẫy.
- Kết thúc gọn và hẹn bổ sung. "Em xin phép về học lại và trả bài cô vào tiết sau ạ."
Nếu là bài làm trên bảng (giải toán, bài tập)
Viết đề, ghi những gì đã cho, những gì cần tìm. Nhiều khi đến bước này bạn đã thấy hướng. Nếu vẫn bí, nói: "Thưa thầy, em làm được đến đây, bước tiếp theo em chưa nghĩ ra ạ." Thầy cô thường chấm theo từng bước, phần làm đúng vẫn có giá trị.
Nếu là môn học thuộc (văn, sử, địa, ngoại ngữ)
Nói theo ý, không cần thuộc từng chữ. Ví dụ với một sự kiện lịch sử: nêu thời gian, nơi xảy ra, ý nghĩa chính. Với ngoại ngữ: nói câu ngắn, đúng, hơn là câu dài sai. Thầy cô nhìn thấy bạn hiểu bài thì đánh giá khác hẳn so với không nói được gì.
Lý do chính đáng thì nói lúc nào
Có khi bạn chưa thuộc vì lý do thật: hôm trước ốm, nhà có việc, nghỉ học không biết có bài. Tốt nhất là báo trước đầu giờ, trước khi kiểm tra bài cũ: "Thưa cô, hôm qua em sốt nên chưa học được bài, cô cho em trả bài vào tiết sau được không ạ."
Nếu không kịp báo trước mà bị gọi, vẫn có thể nói một câu ngắn lúc lên bảng, nhưng đừng biến thành phần kể lể dài. Lý do thật thì nói một lần là đủ; nhiều thầy cô sẽ hỏi thêm sau giờ.
Nếu bị nhắc nhở hay nhận điểm thấp
Không thuộc bài thì có thể bị ghi điểm thấp, bị nhắc trước lớp, hay bị dặn chép lại bài. Đó là cách thầy cô đánh giá việc học, không phải đánh giá con người bạn. Lúc đó:
- Nghe hết, đáp ngắn: "Dạ em biết rồi ạ, em sẽ học lại." Không cãi, không phân bua trước lớp.
- Hỏi cơ hội sửa sau giờ, nói riêng: "Thưa cô, em xin phép trả bài lại vào tiết sau được không ạ?" Nhiều thầy cô đồng ý khi học sinh chủ động.
- Nếu cảm thấy bị nói nặng lời, bị làm cho xấu hổ quá mức, hãy kể với bố mẹ hoặc giáo viên chủ nhiệm. Học sinh có quyền được tôn trọng; người lớn sẽ trao đổi với nhau cho đúng mực.
Khi bạn khác bị gọi lên mà chưa thuộc
Có hôm người đứng trên bảng là bạn mình. Bạn có thể giúp bạn ấy theo cách không làm hại ai:
- Không cười, không xì xào khi bạn lúng túng. Cả lớp im lặng là đỡ cho bạn rất nhiều.
- Không nhắc bài. Nhắc bị phát hiện thì cả hai cùng bị nhắc nhở.
- Sau giờ, hỏi han một câu: "Hôm nay cậu mệt à? Bài này tối mình học chung không?"
- Không đem chuyện đó ra trêu trong nhóm chat, giờ ra chơi.
Lớp học nơi không ai bị cười khi trả lời sai cũng là lớp mà chính bạn dám phát biểu hơn.
Sau khi về chỗ
- Đừng tự dằn vặt cả buổi. Một lần chưa thuộc bài không định nghĩa con người bạn.
- Nếu bị bạn trêu, cười trừ hoặc đáp nhẹ "Ừ, hôm nay trượt rồi". Trêu kéo dài, gán biệt danh thì nói với thầy cô.
- Ghi lại phần chưa thuộc vào góc vở, tối học lại phần đó trước.
- Nếu thầy cô hẹn kiểm tra lại, tự giơ tay xin trả bài ở tiết sau, đừng đợi bị gọi.
Phòng trước cho lần sau
- Học bài theo từng ý chính: viết ra 3–5 ý quan trọng nhất của mỗi bài trên một mẩu giấy. Lên bảng chỉ cần nhớ khung đó.
- Tự đọc to bài một lần trước khi ngủ hoặc kể lại cho người nhà nghe. Nói thành tiếng giúp nhớ lâu hơn chỉ đọc thầm.
- Ôn nhanh 5 phút trước giờ vào lớp với môn có kiểm tra bài cũ.
- Tập nói trước đông người ở chỗ ít áp lực: phát biểu ý kiến nhỏ trong giờ, thuyết trình nhóm. Càng quen nói trước lớp, lúc bị gọi càng bớt run.
- Có lý do chưa học được thì báo thầy cô từ đầu giờ, đừng ngồi mong không bị gọi.
Đoạn ngắn cho phụ huynh
Khi con kể hôm nay bị gọi lên bảng không thuộc bài, phản ứng đầu tiên nên là hỏi "Con đã nói với cô thế nào?" hơn là "Sao con không học?". Con dám kể là tốt rồi. Cùng con tìm cách học theo ý chính, tập kể lại bài vào buổi tối. Nếu con sợ lên bảng đến mức đau bụng, mất ngủ trước các buổi học, hãy trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, và với nhân viên tư vấn tâm lý học đường nếu trường có.
Câu hỏi thường gặp
Bị gọi lên bảng mà chưa thuộc bài thì nói gì?
Nói thật và ngắn: "Thưa cô, em học chưa kỹ, em xin trình bày phần em nhớ ạ." Sau đó trình bày phần mình chắc nhất và hẹn trả bài vào tiết sau. Nói thật luôn tốt hơn đứng im hay bịa bừa.
Lên bảng bị run, quên hết bài thì làm sao?
Thở chậm vài nhịp, đứng vững, nói câu đầu tiên thật rõ. Bắt đầu từ thứ mình chắc nhất như một định nghĩa hay công thức. Nhiều bạn nhớ lại bài ngay khi đã nói được câu đầu.
Có nên nhờ bạn nhắc bài khi đứng trên bảng không?
Không nên. Thầy cô dễ phát hiện, cả mình và bạn nhắc đều bị nhắc nhở. Tự trình bày phần mình biết sẽ được đánh giá công bằng hơn.
Chưa học bài vì ốm thì báo thầy cô lúc nào?
Báo ngay đầu giờ, trước khi kiểm tra bài cũ, và xin trả bài vào tiết sau. Nếu bị gọi trước khi kịp báo thì nói ngắn một câu lý do khi lên bảng.
Làm bài toán trên bảng bị bí thì sao?
Viết đề, ghi điều đã cho và điều cần tìm, làm tới bước mình biết. Sau đó nói rõ "em làm được tới đây, bước tiếp em chưa nghĩ ra ạ". Phần làm đúng vẫn được ghi nhận.
