Bị mời phát biểu bất ngờ, việc đầu tiên là đứng dậy chậm, cảm ơn một câu và nói theo khung ba phần: cảm ơn – một ý chính – lời chúc hoặc lời kết. Một phút nói thong thả chỉ chừng bốn, năm câu. Không cần nói hay, chỉ cần nói gọn, đúng dịp và dừng đúng lúc.
Vì sao bị gọi tên là đầu óc trống rỗng
Đang ngồi ăn tiệc, dự họp, bỗng nghe "mời bạn Lan nói vài lời", rất nhiều người thấy tim đập nhanh, tay lạnh, đầu trắng xoá. Đó là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi bị đặt vào chỗ bất ngờ trước nhiều ánh mắt. Tin tốt là người nghe trong những dịp này dễ tính hơn mình nghĩ: họ không chờ một bài diễn văn, họ chỉ chờ vài câu chân thành rồi tiếp tục bữa tiệc. Không ai nhớ phát biểu một phút của mình có hay không; người ta nhớ mình có làm không khí ấm lên hay kéo dài lê thê.
Các cách phản ứng thường gặp
| Cách phản ứng | Điều thường xảy ra sau đó | Nên hay không |
|---|---|---|
| Xua tay từ chối mãi, "thôi thôi em không biết nói" | Người mời càng nài, cả phòng chờ, không khí khựng lại lâu hơn cả một phút phát biểu | Không nên, trừ khi có lý do thật; từ chối một lần rồi nhận |
| Nói lan man, kể chuyện từ đầu, không biết dừng | Người nghe sốt ruột, người tổ chức phải tìm cách cắt | Không nên |
| Mở đầu bằng "em không chuẩn bị gì, nói không hay đâu ạ" | Người nghe hạ kỳ vọng nhưng cũng bớt chú ý; câu này tốn thời gian mà không thêm gì | Nên bỏ, đi thẳng vào lời cảm ơn |
| Đứng dậy, cảm ơn, nói một ý, chúc, ngồi xuống | Gọn, ấm, mọi người vỗ tay, chương trình tiếp tục | Nên |
Khung một phút: ba phần, năm câu
- Câu 1 – Cảm ơn và xưng danh nếu cần. "Em cảm ơn anh Tuấn đã mời. Em là Hoa, làm cùng phòng với chị Mai ba năm nay." Câu này cho mình thêm vài giây để nghĩ.
- Câu 2–3 – Một ý chính, tốt nhất là một kỷ niệm hoặc một điều cụ thể. "Điều em nhớ nhất về chị Mai là hôm em mới vào, chị ngồi lại tới tám giờ tối để chỉ em làm báo cáo." Một chi tiết thật đáng giá hơn mười tính từ "nhiệt tình, chu đáo, tận tâm".
- Câu 4 – Nối ý đó với dịp hôm nay. "Nên hôm nay chị nghỉ hưu, cả phòng vừa mừng cho chị vừa thấy hụt hẫng."
- Câu 5 – Lời chúc hoặc lời kết, rồi trả lại micro. "Em chúc chị thật nhiều sức khoẻ, có thời gian đi chơi với cháu. Em cảm ơn mọi người."
Năm câu như vậy chừng một phút. Nói chậm hơn bình thường một chút, nhìn vài người khác nhau trong phòng, và khi nói xong câu kết thì dừng thật, không thêm "à, còn nữa…".
Câu nói mẫu theo từng dịp
| Dịp | Ý chính nên nói | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Đám cưới bạn | Một kỷ niệm đẹp, không kể chuyện tình cũ, không trêu quá | "Mình quen cô dâu từ năm lớp mười, lúc đó bạn ấy là người chở mình đi học mỗi sáng. Hôm nay thấy bạn ấy cười hạnh phúc thế này, mình mừng lắm. Chúc hai bạn trăm năm hạnh phúc." |
| Liên hoan chia tay đồng nghiệp | Điều mình học được từ người đó | "Em học được từ anh cách nói không mà người ta vẫn vui. Chúc anh ở chỗ mới cũng gặp toàn người tốt." |
| Họp lớp, họp mặt | Một kỷ niệm chung, lời hẹn | "Hai mươi năm rồi mà nhìn mọi người vẫn nhận ra ngay. Mong năm sau lớp mình đông đủ hơn." |
| Mừng thọ ông bà | Lời cảm ơn và lời chúc, giọng kính trọng | "Cháu thay mặt các cháu chúc ông bà luôn khoẻ mạnh, sống vui với con cháu. Cháu cảm ơn ông bà đã cho cả nhà một chỗ để về." |
| Cuộc họp, bị hỏi ý kiến | Một ý rõ ràng, một đề xuất | "Em thấy kế hoạch ổn. Em chỉ đề xuất thêm một mốc kiểm tra giữa tháng để kịp điều chỉnh. Em xin hết ạ." |
| Nhận khen thưởng bất ngờ | Cảm ơn người cùng làm | "Em cảm ơn ban lãnh đạo. Phần thưởng này là của cả nhóm, nhất là hai bạn đã thức cùng em tuần cuối." |
Những điều nên tránh
- Đùa về chuyện riêng của người được chúc. Người yêu cũ, cân nặng, chuyện tiền bạc, chuyện con cái. Một câu đùa vui với nhóm bạn có thể rất khó nghe với họ hàng hai bên.
- Kể chuyện nội bộ mà người ngoài không hiểu. Nửa phòng sẽ ngơ ngác.
- Cảm ơn quá nhiều người. Liệt kê mười cái tên làm phần còn lại của phòng thấy bị bỏ quên. Cảm ơn chung "cả nhà", "mọi người" là đủ.
- Nói về bản thân nhiều hơn người được chúc. Dịp này là của họ.
- Cầm ly nói khi đã ngà say. Nếu đã uống, nói thật ngắn, hoặc xin phép chỉ nâng ly chúc.
Khi thật sự không thể nói
Có lúc mình mệt, đang có chuyện buồn, hoặc quá ngại. Từ chối được, miễn là gọn và ấm: "Em xin phép chỉ nâng ly chúc anh chị thôi ạ, em nói không khéo bằng mọi người." Rồi nâng ly thật. Một cử chỉ chúc mừng vẫn tốt hơn nhiều so với từ chối kéo dài. Nếu là cuộc họp và bị hỏi điều mình chưa nắm, nói thật: "Phần này em chưa nắm đủ, em xin xem lại và gửi ý kiến cho anh trong chiều nay." Câu đó cho thấy mình có trách nhiệm hơn là nói bừa.
Khi bị mời "đại diện" cả nhóm
Bị đẩy lên nói thay cả phòng, cả lớp, cả nhà trai hay nhà gái là kiểu bất ngờ khó hơn, vì mình phải nói thay người khác. Mẹo là dùng "chúng em", "cả phòng", "anh chị em chúng cháu" thay cho "em", và chọn ý chung mà ai cũng đồng ý được: lời cảm ơn, lời chúc, một kỷ niệm cả nhóm cùng trải qua. Câu nói mẫu: "Thay mặt cả phòng kế hoạch, em xin cảm ơn anh vì sáu năm làm trưởng phòng. Ai trong phòng cũng từng được anh gỡ rối ít nhất một lần. Chúc anh ở vị trí mới vững vàng như vậy." Không nêu ý kiến riêng của mình trong vai đại diện, và không hứa hẹn thay ai điều gì.
Mẹo cho mấy giây đầu
- Đứng dậy chậm rãi, kéo ghế nhẹ, cầm micro hoặc ly bằng cả hai tay nếu tay run.
- Thở ra một hơi dài trước câu đầu tiên.
- Tìm một gương mặt thân quen trong phòng, nói câu đầu với người đó.
- Nếu quên giữa chừng, nói thẳng câu kết: "Nói chung, em chúc anh chị thật hạnh phúc." Câu kết luôn cứu được một bài nói dở dang.
Phòng trước cho lần sau
- Đi dự dịp có khả năng bị mời, nghĩ sẵn một kỷ niệm. Đám cưới, chia tay, mừng thọ: trên đường đi, tự hỏi "nếu bị gọi, mình kể chuyện gì?". Chừng đó là đủ.
- Thuộc lòng khung năm câu. Cảm ơn – kỷ niệm – nối với hôm nay – chúc – cảm ơn. Có khung rồi, nội dung tự điền vào.
- Tập nói một phút trước gương vài lần. Bấm giờ để quen với độ dài thật của một phút, thường ngắn hơn mình tưởng.
- Nhận lời nói ngắn ở các dịp nhỏ. Sinh nhật bạn, họp nhóm. Mỗi lần nói là bớt sợ một chút.
- Nếu là người tổ chức, báo trước cho người mình định mời. Một tin nhắn "lát nữa em mời anh nói vài câu nhé" làm người được mời đỡ cuống rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Bị mời phát biểu bất ngờ nên nói gì?
Dùng khung ba phần: cảm ơn người mời, nói một ý chính hoặc một kỷ niệm cụ thể, rồi chúc và cảm ơn mọi người. Khoảng năm câu là vừa một phút, đủ ấm mà không kéo dài.
Phát biểu một phút là bao nhiêu chữ?
Tuỳ người nói nhanh hay chậm, một phút nói thong thả thường chỉ khoảng một trăm đến hai trăm chữ, tức bốn, năm câu. Cách chắc nhất là tự bấm giờ đọc thử một lần. Ở tiệc và dịp vui, ngắn hơn một chút càng được quý.
Run quá không nói được thì làm sao?
Thở ra một hơi dài, nói câu đầu với một người quen trong phòng, cầm micro hay ly bằng hai tay. Nếu vẫn không thể, xin phép chỉ nâng ly chúc, ngắn gọn và ấm áp.
Phát biểu đám cưới bạn thân nói gì?
Kể một kỷ niệm đẹp cho thấy bạn là người thế nào, rồi chúc hai bạn hạnh phúc. Tránh nhắc người yêu cũ, chuyện riêng tư hoặc đùa quá trớn trước họ hàng hai bên.
Đang họp bị hỏi ý kiến mà chưa nắm vấn đề thì trả lời sao?
Nói thật là mình chưa nắm đủ và hẹn thời điểm gửi ý kiến, ví dụ trong chiều nay. Cách trả lời đó cho thấy trách nhiệm hơn là nói đại một ý chưa chắc.
